معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 81

از سوی معاندین- می دهد، این است که از صمیم قلب معتقد است که محال است بین

حکم قطعی عقل و حکم قطعی دین تعارضی وجود داشته باشد و اینکه چنین تعارضی رخ بدهد، «فقط یک اگر است که وقوع ندارد». (1)

سوم) محدودیت های عقل

با فرض اینکه ما با هوشیاری نسبت به لغزشگاه های عقل، به میدان های خردورزی قدم نهادیم و از مضرات جانبی آن هم مصون ماندیم، اما این دلیل نمی شود که عقل به تنهایی ما را کفایت کند و دیگر محتاج مدد ایمان نباشیم. عقل محدودیت هایی دارد که چاره پذیر نیست.

در اینجا به پاره ای از محدودیت های عقل از دیدگاه استاد مطهری اشاره می کنیم.

1. عقل و سعادت بشر: برخی از فلاسفه مدعی شده اند که انسان می تواند طرحی کلی و همه جانبه که منطبق بر تمام مصالح زندگی اش باشد، برای خود بریزد. اما این حرف مردود است، به چند دلیل: یکی اینکه در جهان دو فیلسوف یافت نمی شوند که در پیدا کردن این راه وحدت نظر داشته باشند. دیگر اینکه چیستی سعادت و شقاوت و عوامل تحقق آن ها، از مهم ترین مسائل می باشند؛ زیرا تا وقتی خود بشر مجهول است و شناخت همه جانبه از او نداریم، چگونه می توان سعادت او را تعریف کرد و راهش را نشان داد؟!

گذشته از اینها، انسان موجودی اجتماعی است؛ ازاین رو سعادتش، آرمانش، راه و روشش و...، با سعادتها و آرمانها و راه و روش دیگران آمیخته است و نمی تواند راه خود را مستقل برگزیند. اگر مسئله حیات و جاودانگی روح و عدم تجربه عقل نسبت به ماورای طبیعت را هم در نظر بگیریم، مسئله بسی مشکل تر می شود.

2. عقل و شناخت هستی: شاید گمان شود که استاد مطهری نیز همانند برخی از فلاسفه معتقد است فلسفه برای ارائه یک نگرش کلی به هستی کافی است. اما با بررسی سخنان مختلف ایشان معلوم می شود که منظور استاد این است که جهان بینی مذهبی، جهان بینی ای است که می تواند بر مبنای استدلال عقلی بیان و فهم شود، نه