معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 82

اینکه به تنهایی و بدون یاری وحی بتوان چنان جهان بینی ای را پرورش داد. اگر وحی نباشد،

عقل نمی تواند به بسیاری از رموز عالم هستی پی ببرد: «عالم واقعی کسی است که علمش با روح علمی توأم باشد. روح علمی یعنی، روح حقیقت جویی، بی غرضی، بی تعصبی، روح خالی از غرور جمود. یک عالم نباید غرور داشته باشد و گمان کند تمام علم، همان چیزی است که او دارد، بلکه باید به اصل (وَ ما أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّ قَلِیلاً) توجه داشته باشد و بداند که آنچه ما از حقیقت می دانیم بسیار کم است».

استاد، پای عقل را در فهم برخی از معارف وجود شناختی نیز لنگ می بیند و می گوید: «خوب است در شناسایی این مسائل به آنچه از ناحیه وحی و نبوت رسیده، استناد کرد یا همچون مردان راه از ضمیر و باطن و مکاشفه شهودی استمداد جست».

3. عقل و ایمان: کتب فلسفی مسلمانان، ایمان اسلامی را فقط به شناخت تفسیر می کنند، اما استاد مطهری معتقدند که این مطلب به هیچ وجه با آنچه اسلام می گوید قابل انطباق نیست؛ اگرچه لازمه ایمان، شناخت است، اما ایمان، صرف شناخت نیست. استاد مطهری حقیقت ایمان را تسلیم قلب دانسته و معتقد است تا زبان و ذکر با تسلیم قلبی توأم نباشد، ایمان به دست نمی آید و اگر شناخت برای ایمان کافی بود، شیطان هم مؤمن بود؛ زیرا به خدا، پیامبران و معاد اذعان داشت.

4. عقل و تقدس مسئولیت: استاد مطهری معتقد است یک جهان بینی خوب و عالی، علاوه بر اینکه باید قابل اثبات و استدلال باشد و از ناحیه عقل و منطق حمایت شود، باید بتواند به زندگی معنا بدهد و آرمان ساز، شوق انگیز و آرزوخیز باشد و قدرت تقدس بخشی به هدف های انسانی و اجتماعی داشته و تعهدآور و مسئولیت ساز باشد. درحالی که جهان بینی فلسفی محض - برخلاف جهان بینی مذهبی - فاقد چنین توانایی است.

5. خطاپذیری استدلال عقلانی:

پای استدلالیان چوبین بود پای چوبین سخت بی تمکین بود

این بیت نمی خواهد قائل به ضدیت میان استدلال و اشراق و الهام شود، بلکه می گوید آدمی که با استدلال می رود مثل کسی است که بخواهد مسافتی را با پای چوبین طی کند، در حالی که پای چوبین در اختیار انسان نیست و احتمال لغزش آن بسیار است؛ یعنی راه فلسفه، راه خطاپذیری است؛ البته پای چوبین از بی پایی بهتر است، اما هرگز