عقل کلید گنج سعادت صفحه 137

پی نوشت

(1) .دراین باره دو آیه زیر قابل ارائه است:

- «قالَ رَبُّنَا الَّذِی أَعْطی کُلَّ شَیْ ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدی». طه،50.

- «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ حِینٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ یَکُنْ شَیْئاً مَذْکُوراً. إِنّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَهٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِیهِ فَجَعَلْناهُ سَمِیعاً بَصِیراً. إِنّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمّا شاکِراً وَ إِمّا کَفُوراً».

انسان،1-3.

(2) .نحل،78.

(3) .درباره عالم کبیر و عالم صغیر به نظر برخی دانشمندان مسلمان توجه می دهیم:

-جناب محقق داماد در کتاب إثنا عشر رساله(ج 1،ص 17)می نویسد:«...فقیل الاجناس العالیه و الفصول بمنزله حروف المبانی و الانواع الاضافیه المتوسطه بمنزله الکلمات و الانواع الحقیقیه السافله بمنزله الجمل و الاصناف بمنزله الآیات و الاشخاص بمنزله السور،و علی هذا فتکون النفس الناطقه البشریه البالغه فی جانبی العلم و العمل قصیا درجات الاستکمال بحسب اقصی مراتب العقل المستفاد لکونها وحدها فوحد مرتبتها تلک عالما عقلیا هو نسخه عالم الوجود بالاسر و مضاهیه فی الاستجماع و الاستیعاب کتابا مبینا جامعا مثابته فی جامعیه مثابه مجموع الکتاب الجملی الذی هو نظام عوالم الوجود بقضها و قضیضها علی الاطلاق قاطبه و من هناک یقال للانسان العارف العالم الصغیر و لمجموع العالم الانسان الکبیر بل للانسان العارف العالم الکبیر و لمجموع العالم الانسان الصغیر...».مرحوم مجلسی نیز در بحار الانوار به این مطلب اشاره کرده اند.ر ک:بحار الأنوار،ج 39،ص 271.

-مرحوم سید مصطفی خمینی در تفسیرشان(ج 1،ص 360)نوشته اند:«تطبیق العالم الکبیر علی العالم الصغیر فی بعض المآثیر:العالم عالمان،صغیر و کبیر(المفردات فی غریب القرآن)،و یؤید ذلک ما نسب إلی أمیر المؤمنین علیه السلام:أتزعم أنک جرم صغیر/و فیک انطوی العالم الأکبر(دیوان منسوب إلی أمیر المؤمنین،قافیه الراء)و قد ذکر العرفاء الشامخون فی تطبیق الکبیر علی الصغیر کلمات جمه،لا یهمنا نقل خصوصیاتها.و إجماله:أن هذا العالم الکبیر إنسان واحد بالعدد،باعتبار النفس و العقل الکلیین الذین هما من عالم الوحده،و باعتبار سریان الوحده الحقه الظلیه إلی أجزائه،