عقل کلید گنج سعادت صفحه 210

[بود و برای تحصیل دینار از مدح کسی امتناع نداشت.در مرحله دوم،شاعر افکار اخلاقی و عرفانی خود را اظهار داشته و سبک حقیقی خویش را بدین وسیله ایجاد کرده است.از آثار اوست حدیقه الحقیقه،طریق التحقیق،سیر العباد الی العباد،و کارنامه بلخ.ر ک:فرهنگ معین،ج 5،مدخل سنائی.]

(27) .غزنوی،منسوب به غزنه،غزنی،یا غزنین.سلسله ای که در ایران شرقی پس از سامانیان سلطنت کردند.دوره سلطنت این خاندان را به دو قسمت باید تقسیم کرد:-دوره اول:در دوره پادشاهی عبد المالک سامانی غلامی ترک به نام«الپتگین»به امارت طخارستان رسید و سپس در غزنین به حکومت پرداخت.پس از مرگ او،پسرش اسحاق و بعد از مرگ او غلامش بلکاتگین به حکومت رسیدند،ولی موسس واقعی این خاندان سبکتگین غلام و داماد الپتگین است.وی در شهر غزنین حکومت و سلسله ای ایجاد کرد که به مناسبت پایتخت سلسله در این شهر،به غزنویان شهرت یافتند.جانشین او محمود که مردی دلیر و شجاع بود قلمرو خود را از مشرق و جنوب ایران بسط داده دولتی نیرومند به وجود آورد.

وی بر امرای صفاری،سامانی،آل زیار،و آل بویه غلبه کرد و چندبار به هند لشکر کشید و غنایم بسیار به پایتخت خویش آورد.پس از محمود،فرزند او(محمد)شاه شد و پس از اندک مدتی فرزند دیگرش مسعود به سلطنت رسید.وی اگرچه دلیر بود،اما شرابخوارگی و عیاشی و سوء تدبیرش سلطنت او را از میان برد و مایه غلبه سلجوقیان بر ایران شد.

دوره اول حکومت غزنویان با شکست مسعود از سلاجقه در نزدیک حصار دندانقان مرو (431 ق)و قتل او به دست غلامانش به هنگام فرار از غزنین(432 ق)به یایان می رسد.

-دوره دوم:پس از آخرین شکست سپاهیان غزنوی به سال 431،سلطان مسعود به سرعت به جانب غزنین عقب نشست و بعد از این شکست خراسان و خوارزم و گرگان و ری و اصفهان از چنگ غزنویان بیرون رفت.وی به سوی هندوستان پیش رفت،ولی چون به نزدیک رباط ماریکله رسید،غلامان و لشکریانش بر خزاین سلطان زدند و آن را غارت کردند و امیر محمد را که همراه سلطان آورده بودند به امارات برداشتند و مسعود را اسیر کردند و به قلعه کسری بردند و بکشتند.امیر مودود پس از آگهی از واقعه مسعود به غزنین تاخت و با محمد و لشکریان عاصی جنگید و همه مخالفان پدر را از میان برد.بدین گونه، دوره دوم حکومت غزنویان آغاز شد و از سال 432 تا 582 یا 583 یعنی 150 سال ادامه یافت.در این دوره،از مودود تا تاج الدوله خسرو ملک سیزده پادشاه بر جای محمود