عقل کلید گنج سعادت صفحه 239

گوهر اول:عقل

اشاره

به تعبیر حضرت و به ترتیبی که در فرمایش ایشان آمده است،اولین گوهر،از میان این چهار گوهر،عقل است.عقل گوهری است که در وجود انسان واسطه دریافت حقایق و درک واقعیات عالم است و عامل اندیشه و تفکر و عاقبت اندیشی است.به تعبیر محسوس تر،مانند نورافکنی است که پرودگار عالم در وجود انسان قرار داده است تا بتواند با استفاده از نور آن جاده ها را بدون خطر طی کند.نقش این چراغ باعظمت به قدری مهم است که نزدیک هزار آیه قرآن کریم درباره این گوهر گرانبهاست. 2 در کتب بزرگان شیعه نیز به این موضوع چندان پرداخته شده است که نخستین فصل از کتاب سترگ اصول کافی به مسأله عقل،ارزش عقل،منافع عقل،و...اختصاص پیدا کرده و«کتاب العقل و الجهل»نامگذاری شده است.

در این کتاب،مطالب عجیبی درباره عقل و جهل از رسول خدا، صلی اللّه علیه و آله،و اهل بیت،علیهم السلام،نقل شده است.در روایتی از این کتاب می خوانیم که وجود مقدس پروردگار به عقل خطاب کردند:

در این عالم،مخلوقی محبوب تر از تو نیافریدم و تو در وجود بندگان من ملاک تکلیف،ملاک ثواب و عقاب،و ملاک بهشت و جهنم هستی. 3 نتیجه به کارگیری صحیح تو بهشت خداست،ولی اگر رابطه بندگان من با تو قطع باشد،نتیجه کارشان جهنم است.بدین ترتیب،معلوم می شود که پروردگار عالم چه نقش باعظمتی را به عقل عنایت کرده است.

عقل،ارزشمندترین میوه آفرینش

اگر مجموع آفرینش را به درختی تشبیه کنیم،بی شک،قیمتی ترین شاخه این درخت آسمان ها و زمین و موجودات برّی و بحری و ملائکه و جنّیان و...نیستند.قیمتی ترین شاخه این درخت انسان است.آن هم