عقل کلید گنج سعادت صفحه 240

بدین سبب که میوه درخت هستی(عقل)در او قرار داده شده است.از این روست که رفتار پروردگار با انسان،چه در دنیا و چه در آخرت، متناسب با عقل اوست؛یعنی حتی ارزش عبادات انسان نیز به تناسب فهم و شعور و عقلش ارزیابی می شود. 4 در این ارزیابی،ملاک تعداد رکعات نماز،مقدار روزه،تعداد حج و کمیّت عبادات نیست،بلکه تناسبی است که این عبادات با فعالیت عقل داشته اند.به عبارت دیگر،در قیامت،به اندازه توان عقل هر انسانی به او جزا می دهند.

البته،نباید تصور کرد که پروردگار به یکی از بندگانش یک درجه از عقل عطا کرده و به دیگری پنج درجه از عقل داده است،زیرا امیر المؤمنین،علیه السلام،فرموده اند:عقل در وجود انسان دارای دو مرتبه است.ایشان از یک مرتبه عقل به عقل مطبوع(عقل طبیعی)تعبیر می کنند،که همان عقلی است که با انسان متولد شده است،و از مرتبه دیگر به عقل مسموع یاد می کنند؛یعنی عقلی که از طریق شنیدن معارف الهیه کامل شده و به بلوغ می رسد. 5 آری،ممکن است کسی سی یا چهل سال زحمت یافتن و شنیدن واقعیات را بر خود هموار سازد و عقل را تغذیه کند و آن را به مرتبه بلوغ برساند؛در این صورت،صاحب چنین عقلی نمازش با نماز کسی که عقلش ناقص و غیر بالغ است تفاوت بسیار دارد.

پیرمرد دو ساله!

پیش ترها،عالمی در تهران زندگی می کرد که وقتی در منبر خود این معنا را متذکر می شد که ارزش انسان به رشد عقل اوست،از کسانی که دور از عقل زندگی می کردند به پیرمردهای دو ساله یا هشتاد ساله های یک ساله و...تعبیر می کرد و می گفت:من وضع آن ها را با عقلشان می سنجم.