عقل کلید گنج سعادت صفحه 338

پس زمانی که آن حادثه بزرگ تر و غیر قابل دفع در رسد،در آن روز، انسان آنچه تلاش و کوشش کرده به یاد آورد.و دوزخ را برای هر بیننده ای آشکار سازند.و اما کسی که طغیان و سرکشی کرده و زندگی دنیا را بر زندگی ابد و جاوید آخرت ترجیح داده،پس بی تردید،جایگاهش دوزخ است؛و اما کسی که از مقام و منزلت پروردگارش ترسیده و نفس را از هوا و هوس بازداشته،پس بی تردید،جایگاهش بهشت است.

این عاقبت نفس بدکار است که راهی جهنم خواهد شد و نفسی که از هوا و هوس بازداشته شود به بهشت خواهد رفت.

عقل و شرافت آن

مرحله دیگر ترکیب وجود انسان عقل است.عقل قوه درک و رابط بین ما و حقایق عالم است که حقایق عالم در آن منعکس می شود.عقل نیز مانند نفس و قلب و بدن نیازهایی دارد و با معرفت تغذیه می شود.

گر معرفت دهندت،بفروش کیمیا را ور کیمیا دهندت،بی معرفت گدایی

حال،با توجه به آیات و روایات،از این چهار ویژگی بشر کدام مهم تر است؟بی شک،عقل مهم ترین ویژگی انسان است.جمله زیبایی از امیر المؤمنین،علیه السلام،به یادگار مانده که جمله بسیار پرقیمتی است.

ایشان بدن،نفس،و قلب را شاخه های درخت وجود انسان می دانند،اما عقل را ریشه و اصل انسان می دانند و می فرمایند:

«اصل الانسان لبه و عقله دینه». 37

البته،عقل در این جا به معنی عقل مصطلح نیست،بلکه معنای لغوی آن مدنظر است که به معنی پای بندی است.ریشه انسان مغز اوست و اگر مغز از معرفت دور بماند،اسباب بیچارگی می شود.وقتی معرفت نباشد، بدن و نفس غذاهای غیر متناسب با سلامتشان را می خورند؛اگر عقل تعطیل باشد،انسان حرام خور می شود و نفس اخلاق رذیله به خود