عقل کلید گنج سعادت صفحه 339

می گیرد.اگر عقل با معرفت تغذیه نشود،دل غذای خود را از کجا می تواند تأمین کند؟

بدین ترتیب،معلوم می شود که عقل چه نقش باعظمتی دارد و انسان تازه متوجه می شود که چرا اهل بیت،علیهم السلام،می گویند:أفضل تمام برنامه ها کسب معرفت است. 38 در کتاب شریف کافی،روایتی از امام صادق،علیه السلام،به این مضمون نقل شده است که روزی یکی از ملائکه به پروردگار گفت:به این آدم کوشای در عبادت چه اندازه پاداش می دهید،چون خیلی خوب عبادت می کند؟آن فرشته فکر می کرد که به واسطه کثرت عبادت مزد بالایی به آن عابد خواهند داد.در حالی که خداوند به کمیّت عمل کار ندارد،به کیفیّت آن نظر می کند.آن مرد هم با وجود عبادت فراوان مزدش کم بود،زیرا معرفت کافی نداشت و اگر دنبال معرفت می رفت و نماز با معرفت می خواند و دل با معرفت و نفس متخلق به اخلاق پیدا می کرد،عبادتش خیلی باارزش تر بود. 39

ازاین رو،هر وقت نزد ائمه از کسی تعریف می کردند که فلانی این طور نماز می خواند،این طور انفاق می کند و...ائمه در آخر می فرمودند:

اگر ارزیابی ما را می خواهید،از عقلش صحبت کنید.عقل این فرد در چه حال است؟عقلش با معرفت تغذیه شده یا از آن خالی مانده است؟ از جمله این روایات:

-«علی بن إبراهیم،عن أبیه،عن یحیی بن المبارک،عن عبد اللّه بن جبله، عن إسحاق بن عمار،عن أبی عبد اللّه علیه السلام قال:قلت له:جعلت فداک إن لی جارا کثیر الصلاه،کثیر الصدقه،کثیر الحج لا بأس به.قال:فقال:یا إسحاق کیف عقله؟قال:قلت له:جعلت فداک لیس له عقل،قال:فقال:لا یرتفع بذلک منه». 40