نبرد پرسش کرد. گفت: «خدا را شکر که رسول خدا زنده و سلامت است. و خداوند گروهی از مؤمنان را به درجه شهادت رساند». و این آیه را خواند «و رد الله الذین کفروا بغیظهم لم ینالوا خیراً و کفی الله المؤمنین القتال.» [229] (خداوند کافران کینه توز را باز پس زد. اینان به هیچ غنیمتی دست نیافتند. و در کارزار، مؤمنان را خدا بسنده است). عایشه گفت: «اینها جنازه های کیست؟». گفت: «دو پسرم» آن گاه بدون سستی و درنگ شتر را حرکت داد و رفت. [230] .زنان بسیاری در این گونه معرکه ها رشد و کمال خود را به ظهور رساندند. ام نوفل، صفیه بنی دیناری از آن جمله بود. پدر، همسر و فرزند او در نبر داحد به شهادت رسیدند پس از پایان یافتن پیکار، زنان به بیرون شتافتند تا از حال خویشان و رزمندگان خبر گیرند. چون صفیه خبر یافت که هر سه عزیزانش کشته شده اند پرسید: «رسول خدا (ص) چگونه است؟» گفتند: «شکر خدا آن حضرت خوب و سلامت است». گفت: «رسول خدا (ص) را نشانم دهید تا اطمینان پیدا کنم». چون آن حضرت را دید و مطمئن شد، گفت: «با زنده و سلامت بودن رسول خدا (ص) تمام مصیبتها ناچیز و قابل تحمل است.» [231] .هند دختر عمروبن حزام که از زنان شایسته انصار بود در نبرد احد همسر، برادر و پسر خود را از دست داد و خشنود بود که رسول خدا (ص) زنده و سلامت است. پس از آن نیز همگام با حوادث پیش می رفت و حضوری فعال داشت. فرزندانش را با شهامت و بی باکی به میدانهای رزم
می فرستاد. هنگام غزوه خیبر همراه گروهی از زنان برای یاری رزمندگان و امدادرسانی ترک خانه کرد و ثابت کرد که همچنان نیرومند و پایدار است و بار افسردگیها و مرارتها او را لرزان نساخته، ناراحتیها او را به یأس نکشانده است. [232] .اینها و دهها زن دیگر نمونه های برجسته تربیت یافتگان سیره پیامبر بودند. آنها از همه اسارتها و تبرجهای جاهلی خارج شده، پاکی و عفاف و رسالت مادری را قرین تلاش اجتماعی و مبارزه سیاسی کرده بودند. و اقدی خبری را نقل کرده است که گویای این حقیقت است: از ام عماره پرسیده اند آیا زنهای قریش هم روز احد همراه شواهران خود جنگ می کردند؟ و او در پاسخ گفته است: «به خدا پناه می برم؛ من ندیدم که یکی از زنهای ایشان تیری بیندازد یا سنگی بزند. آنها همراه خود دف و دایره می آورند تا بزنند و کشتگان جنگ بدر را به یادشان آورند و نیز با خود سرمه دان و میل سرمه داشتند که هر وقت مردی از میدان جنگ می گریخت یا سستی نشان می داد، یکی از آن زنان سرمه دان و میلی به او می داد و می گفت: بی گمان تو زن هستی! من آن زنها را دیدم که جامه های خود را به کمر بسته بودند و با سرعت می گریختند و سوارکاران نیز بدون اعتنا به آنها در حال گریز و نجات خود بودند. زنان پای پیاده در پی آنها می دویدند و پی در پی به زمین می افتادند. من هند دختر عتبه را که سنگین وزن بود دیدم که جامعه ای کهنه به تن داشت و از ترس گریز اسبها زمینگیر شده بود و قدرت حرکت نداشت
و زن دیگری نیز همراه او بود. تا اینکه قریش دوباره بازگشت و حمله مجددی کرد و به ما آن مصیبتها وارد کردند که کردند. ما آن مصیبتها را که در آن روز از جانب تیراندازان خودمان و به سبب نافرمانی دستور رسول خدا (ص) متوجهمان شد به پیشگاه خداوند خواهیم برد». [233] .زنان جاهلی، مردان خود را به ننگ زن بودن به جنگ تشویق می کردند و زنان مسلمان در سایه مساوات اجتماعی هویت خود را به تمامی بروز می دادند و اینکه در عرصه تصدی مسؤولیتهای اجتماعی و سیاسی همپا و همدوش مردان خویشند. تحقق والای این مساوات در یاران مهدی موعود (ع) است. جابر جعفی از امام باقر (ع) درباره ظهور حضرت ولی عصر (عج) نقل کرده است که حضرت فرمود که چون مهدی (ع) آید میان رکن و مقام نمازگزارد، آن گاه روی به مردم کند و فریاد کند: «الا انا نستنصر الله الیوم و کل مسلم». (بدانید که ما امروز از خدا یاری می جوییم و از مسلمانان) سپس امام باقر (ع) افزود: «و یجی ء و الله ثلاثمائه و بضعه عشر رجلاً فیهم خمسون امراه یجتمعون بمکه علی غیر میعاد قزعاً کقزع الخریف.» [234] (به خدا سوگند سیصد و سیزده تن نزد او گرد می آیند که در میان آنان پنجاه زن هستد. آنها بدون قراری از پیش از این سوی و آن سوی مانند ابرهای پراکنده پاییزی به هم می پیوندند و در مکه به حضور مهدی می رسند.)این مساوات همه جانبه و فراگیری است که با سیره پیامبر اکرم (ص) برای همگان به ارمغان آمد.
پاورقی
[1] کلیات اقبال لاهوری، ص 73.
[2] تاریخ الیعقوبی،
ج 2، ص 100؛ و نیز ر.ک: من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 379؛ البیان و التعریف، ج 2، ص 14؛ مسند الشهاب، ج 1، ص 145؛ صفه الصفوه، ج 1، ص 204؛ تحف العقول، ص 274.
[3] باقر شریف القرشی، النظام السیاسی فی الاسلام، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت، 1402 ق. ص 202.
[4] بحارالانوار، طبع کمپانی، ج 17، ص 101.
[5] باقر شریف القرشی، العمل و حقوق العامل فی الاسلام، الطبعه الرابعه، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت. 1399 ق. ص 273.
[6] «هر موجودی به اصل محکم «التجلی لا یتکرر» در وجود خود منفرد و متفرد است و او را ثانی نیست. و به عبارت دیگر، هر شی ء مظهر اسم شریف یا من لیس کمثله شی ء است، و این مظهریت را مراتب است. هر حرفی از حروف کتاب آفاقی و انفسی ناطق است که من موجودی واحد و بی شریکم، چگونه موجد مرا شریک باشد» حسن حسن زاده آملی، رساله وحدت از دیدگاه عارف و حکیم، چاپ اول، انتشارات فجر، 1362 ش. ص 24.