سقیفه صفحه 54

والی بصره نیز مرکز حکومتش بصره بود، ولی حکومت شهرهای جنوب غربی ایران وکشورهای امروزه خلیج فارس، بجز عربستان سعودی، را نیز داشت. تمام سرزمین های پهناور عربستان سعودی امروز، بجز مکه و مدینه و جَدّه و ریاض، نیز جزو حکومت بصره بوده است. والیِ بصره حکومت بر دریا را نیز، تا هند، بر عهده داشت. شهرهای هند که فتح می شد جزو حکومت بصره در می آمد. بصره را بندر هند می نامیدند، زیرا ارتباط این منطقه با هند از این بندر بوده است.

شام دارای دو مرکز حکومت بوده است: یکی دِمَشق و دیگری حِمْص.

شام، یعنی اردن، لبنان، فلسطین و سوریه امروز. اینها همه در قلمرو آن دو حکومت بوده است. این منطقه را روم شرقی می گفتند. در همه این سرزمین ها، پنج شهر لشکرگاه مسلمانان بوده است: کوفه، بصره، دمشق، حمص، اسکندریه. این شهرها، علاوه بر این که مرکز حکومتی بودند، مرکز لشکرگاه اسلامی هم بودند.

شایان توجّه است که در تمامی لشکرکشیهای و جنگ هایی که در زمان ابوبکر و عمر و عثمان انجام شد، ائمّه ما شرکت نکردند؛ نه حضرت امیر(ع)، نه امام حسن(ع) و نه امام حسین(ع)، هیچکدام شرکت نکردند. ائمّه بعدی نیز، یعنی حضرت سجّاد(ع) تا امام حسن عسکری(ع)، بر همان سنّت و سیره سَلَفِ صالح و آباء طاهرین خود رفتار کردند.

وصیت ابوبکر و خلافت عمر

ابوبکر در جمادی الثّانیه سال 13 هجری بیمار شد. در بستر مرگ، عثمان را خواست تا وصیت نامه خود را بنویسد. ابوبکر گفت: بنویس: بَسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ. این وصیت ابوبکر بن أَبی قُحافَه است به مسلمانان. بعد از این جمله، از شدّت بیماری بیهوش شد. عثمان وصیت نامه را این چنین تمام کرد: من عمر بن خطّاب را به جانشینی خود و خلافت بر شما برگزیدم و در این راه خیر خواهی شما فروگذاری نکردم.

در این هنگام، ابوبکر چشم گشود و به عثمان گفت: بخوان ببینم چه نوشته ای. عثمان نیز آنچه را نوشته بود برای ابوبکر خواند. ابوبکر، با شنیدن مطالبِ نوشته عثمان، گفت: با آنچه نوشته ای موافقم. خدایت از اسلام و مسلمانان پاداش خیر دهاد. آنگاه همان نوشته راامضاء کرد. [264] .

طبری در تتمه این ماجرا می نویسد:

عمر، در حالی که چوبی از سَعْفِ درخت خرما در دست داشت، در میان مردم در مسجد پیامبر(ص) نشسته بود. شدید، آزاد کرده ابوبکر، که فرمان ولایت عهدی عمر را در دست داشت، در آن جمع حاضر شد. عمر رو به مردم کرد و گفت: ای مردم، به سخنان و سفارش خلیفه رسول خدا گوش دهید و از فرمانش وی اطاعت کنید؛ او می گوید من در خیرخواهی شما کوتاهی نکرده ام. [265] .

در ماجرای وفات پیامبر(ص)، زمانی که حضرتش(ص) فرمود: آتونی بِدَواتٍ وَ قِرطاسٍ اَکتُبْ لَکمْ کتاباً لن تَضِلُّوا بعدَهُ گفتند: بیماری بر پیامبر غالب شده است. عمر گفت: حَسْبُنا کتابُ اللّهِ. بعضی خواستند بروند و قلم و دوات بیاورند. یک تن از حاضرین گفت: اِنَّ الرَّجُلَ لَیهْجُر.: این مرد هذیان می گوید! [266] وگوینده جز صحابی عمر دیگری سخن توانست باشد چه قدر فرق می کند رفتار و سخنان عمر در هنگام وصیت نوشتن پیامبر اکرم(ص) قبل از وفات آن حضرت و رفتار و سخنان او درباره وصیت نامه ابوبکر که در حال بیهوشی اش نوشته شده بود!