سلمان فارسی صفحه 75

حضور عرب کسی از آنها در صف اول قرار نگیرد مگر آن که (عرب اندک باشد و صف را آنها تکمیل کنند . احدی از آنها را بر سر حدی از سرحدات یا شهری از شهرها به ولایت مگذار .

احدی از آنها سمت قضاء را متصدی نشود .

و نیز کسی از آنها حکم و فتوا ندهد .

اینست سنت و روش عمر در مورد آنها . . . )) .

بنابه روایتی دیگر در نامه معاویه به زیاد آمده است : ((ای برادر من ! اگر نبود این که عمر دیه موالی را نصف دیه عرب مقرر کرد- و این به تقوا نزدیکترین است - عرب برابر عجم برتری و فضلی نبود پس چون این نامه من به تو رسید عجم را ذلیل و خوار کن ، از خود دورشان نما و از احدی از آنها یاری مخواه و حاجت احدی از آنها را بر میار)) . (262)

12 - ارث : در نامه معاویه به ((زیاد))آمده بود که عمر بن خطاب مقرر کرده بود که عرب از عجم و موالی ارث ببرند اما آنها از عرب ارث نبرند . علاوه بر این بالصراحه گفته اند : عمر از که این حکم به ارث بردن احدی از عجمها بکند ابا و امتناع کرد مگر این که در عرب به دنیا آمده باشد . (263) و ((رزین )) افزوده : یا زنی که در زمان حمل به سرزمین عرب آمده در میان عرب زاییده باشد . . . ))(264) و این ، قول عثمان و عمر بن عبدالعزیز نیز بوده است ! . (265)

13 -

کوتاه کردن دست عجم : ثابت بن قره حرانی صابی فیلسوف می گفت : امت پیامبر عربی به سه چیز که در امم گذشته شبیه آنها یافت نمی شود بر آنها برتری یافته است : ((به وجود عمر بن خطاب از نظر سیاست که او دست عجم را کوتاه کرد و در حکمرانی بر عرب خوشرفتاری نمود و جنگها را تدبیر کرد و شکم عرب را سیر نمود . . . ))(266)

14 - موالی و تجارت : ((بر شما باد که تجارت عتیبه آمده است که مالک گفته : عمر بن خطاب گفت : ((بر شما باد که تجارت کنید در امر دنیا این سرخپوستها(یعنی موالی ) شما را مفتون نکنند)) . اشهب می گوید : قریش تجارت می کرد و عرب این پیشه را پست می شمرد . و در کتاب ((المدخل ))تاءلیف ((ابن الحاج ))آمده است : ((روایت شده عمر بن خطاب در زمان خلافت وارد بازار شد و غالب بازاریان را ((نبطی ))دید غمگین شد و چون مردم گرد آمدند آنچه را که دیده بود بدآنان گفت و آنها را بدان جهت که بازار را ترک کرده اند نکوهید . گفتند : خدا با آنچه بر ما گشود (فتوحات ، غنایم و مالیاتها) ما را از بازار بی نیاز کرده . عمر گفت : به خدا سوگند! اگر به این روش ادامه دهید هر آینه مردهایتان به مردهایشان و زنانتان به زنهایشان نیاز خواهند داشت ))(267) این بود دیدگاه و نظر عمر نسبت به موالی که حتی آنها را از ورود در بازار منع کرد!

از او روایت شده که گفت : عجمها