- مقدمۀ مترجم 1
- مدخل 3
- بخش اوّل 9
- اشاره 9
- مختصری در بارۀ موضوعات کتاب 13
- اشاره 13
- در باب غنّی و باهله 15
- آمدن علی علیه السّلام به کوفه پس از نبرد با خوارج 17
- اشاره 17
- داخل شدن علی علیه السّلام به کوفه 18
- بسیج کردن علی علیه السّلام مردم را 18
- روش علی علیه السلام در بیت المال 22
- رفتار علی علیه السلام با خود 29
- کارگزاران و کارهای علی علیه السلام 35
- از سخنان علی علیه السلام 38
- اشاره 38
- خطبه ای از امیر المؤمنین علی علیه السلام 43
- نامه ای از علی علیه السلام به معاویه 54
- اشاره 59
- خبر مصر 59
- حکومت قیس بن سعد بن عبادۀ انصاری رحمه اللّه علیه در مصر 60
- و امارت محمد بن ابو بکر عزل قیس بن سعد از مصر 66
- اشاره 68
- خبر رفتن محمد بن ابی بکر به مصر و حکومت او بر مصر 68
- در نماز و وضو 75
- در سفارش به مصریان 76
- در روزه و اعتکاف 77
- داستان محمّد بن ابی بکر 78
- خبر قتل مالک اشتر رحمه اللّه و امارت مصر 80
- فرستادن معاویه عمرو بن عاص را به مصر 86
- کشته شدن محمد بن ابی بکر رحمه اللّه علیه 89
- رسیدن خبر قتل محمد بن ابی بکر به علی علیه السلام 91
- نامۀ امیر المؤمنین علی علیه السلام به یاران خود بعد از کشته شدن 95
- داستان مرج مرینا 102
- اشاره 104
- کشته شدن محمد بن ابی حذیفه بن 104
- خبر بنی ناجیه 104
- بخش دوّم 122
- اشاره 122
- خبر عبد اللّه بن عامر حضرمی در بصره 123
- اشاره 123
- سخن علی علیه السلام دربارۀ کوفه 139
- تاختن ضحّاک بن قیس 140
- سخن علی(علیه السلام)در باب شهادت خویش 149
- حمله نعمان بن بشیر انصاری بر عین تمر و مالک بن کعب ارحبی 150
- قضیۀ دومه الجندل 156
- حملۀ سفیان بن عوف غامدی بر انبار 158
- حملۀ یزید بن شجرۀ رهاوی بر مردم مکه 170
- و از ایشان بود:مغیره بن شعبه 175
- از دشمنان و عیبجویان علی(علیه السلام)یکی عمرو بن عاص بود. 175
- دربارۀ عیبجویان و دشمنان علی(علیه السلام) 175
- و دیگر ولید بن عقبه. 176
- اشاره 177
- منذر بن جارود عبدی 177
- کسانی که از علی(علیه السلام)جدا شدند 177
- داستان یزید بن حجیّه 178
- دیگر قعقاع بن شور بود. 180
- دیگر هجنّع عبد اللّه بن عبد الرحمن بود. 180
- و دیگر نجاشی شاعر بود. 181
- دیگر از کسانی که از نزد علی رفتند،عقیل بن ابی طالب بود. 186
- دیگر حنظلۀ کاتب بود. 187
- دیگر از یاران علی که به معاویه پیوستند. 187
- دیگر ابو عبد الرحمن سلمی بود. 189
- از مخالفان علی(علیه السلام)در حجاز،ابو هریره بود و عبد اللّه بن عمر و عبد اللّه بن زبیر و زید بن ثابت و 189
- قریش و بنی امیه یکسره مخالف او بودند. 189
- دیگر ابو برده،پسر ابو موسی اشعری بود. 189
- دیگر قبیصه بن ذؤیب بود. 190
- دیگر عروه بن زبیر بود. 190
- دیگر زهری بود. 190
- دیگر مکحول بود. 191
- دیگر عمر بن ثابت بود. 191
- دیگر سعید بن مسیّب بود. 191
- حرکت بسر بن ابی ارطاه و حمله و تاراج او بر مسلمانان و اهل 194
- اشاره 194
- حرکت جاریه بن قدامه رحمه اللّه 204
- داستان وائل بن حجر حضرمی 206
- آمدن عبید اللّه بن عباس و سعید بن نمران 208
- حواشی بخش اوّل 217
- حواشی بخش دوّم 226
- اشاره 228
- الف 228
- فهرست اعلام 228
- آ 228
- ث 230
- ب 230
- ت 230
- ح 231
- ج 231
- ر 232
- ز 232
- س 232
- خ 232
- ذ 232
- د 232
- ص 233
- ض 233
- ط 233
- ش 233
- ظ 234
- ع 234
- ق 236
- ف 236
- غ 236
- ل 236
- م 237
- و 238
- ه 238
- ن 238
- ی 239
ابن الکوّاء گفت:جز از تو پیروی نمی کنیم و جز از تو از دیگر کس نمی پرسیم.علی(علیه السلام) گفت:اگر کار به دست توست چنین کن.
این پایان سخنی است که ابن جریح(1)از زادان و مرد دیگری روایت می کند.و هم ابن جریح گوید جز زادان و آن مرد کسی دیگری مرا گفت که:
ابن الکوّاء پرسید چه کسانی هستند که«نعمت خدا را به کفر بدل کردند(2)؟»علی(علیه السلام) گفت:آنان را در گمراهیشان واگذار،ایشان قریش بودند.
پرسید:ذو القرنین کیست؟علی(علیه السلام)گفت:مردی بود که خدا او را بر قومش مبعوث کرد.
مردم دعوتش را دروغ شمردند و ضربتی بر یک طرف سرش زدند و او از آن ضربت بمرد.
خداوند بار دیگر زنده اش کرد،و به سوی قومش به رسالت فرستاد،بازهم دعوتش دروغ شمردند و ضربتی بر طرف دیگر سرش زدند و او از آن ضربت بمرد.سپس خداوند او را زنده کرد.این پیامبر ذو القرنین نام گرفت زیرا بر دو جانب سرش ضربت آمده بود.
در جای دیگری این روایت نقل شده و این عبارت را افزوده دارد که:در میان شما هم کسی هست که چنین باشد.
عامر شعبی(3)گوید:ابن الکوّاء از علی(علیه السلام)پرسید:یا امیر المؤمنین سخت ترین آفریدگان خداوند چیست؟علی(علیه السلام)گفت:ده چیز است:کوههای بلند و استوار و آهن که بدان کوه را کند و آتش که آهن را می خورد و آب که آتش را خاموش کند و ابرهایی که میان آسمانها و زمین به فرمان خدایند و حامل آب هستند و باد که ابرها را به حرکت می آورد و انسان که بر باد غلبه می یابد و خود را با دستهای خود از آن حفظ می کند و از پی کار خود می رود و مستی که بر انسان چیره می شود و خواب که بر مستی چیره می شود و اندوه که بر خواب غلبه می یابد پس سخت ترین آفریدگان پروردگار تو اندوه است.
عامر شعبی گوید:علی بن ابی طالب(علیه السلام)گفت:از من بپرسید.شریح بر دو زانوی خود نشست و سؤال کرد.علی(علیه السلام)گفت:تو در قضاوت از همۀ عرب برتری.
اصبغ بن نباته(4)گوید:مردی از علی(علیه السلام)پرسید:که«روح»چیست؟آیا جبرئیل نیست؟ علی(علیه السلام)گفت:جبرئیل از ملائکه است و روح غیر از جبرئیل است.آن مرد در تردید بود و گفت:سخنی شگفت گفتی،هیچ یک از مردم نپندارد که روح غیر از جبرئیل باشد.علی(علیه السلام) گفتش:تو مردی گمراهی و از گمراهان نقل سخن می کنی خدای تعالی به پیامبرش می گوید:
«فرمان خدا در رسید به شتابش مخواهید.او منزه است و از هر چه شریک او می سازید برتر.
فرشتگان را همراه روح-که فرمان اوست-بر هر یک از بندگانش که بخواهد فرو می فرستد(5)» پس روح غیر از ملائکه است.و نیز گوید:«شب قدر بهتر از هزار ماه است.در آن شب ملائکه و روح به فرمان پروردگارشان فرود می آیند(6).»و گفت:«روزی که روح و ملائکه در یک صف می ایستند(7).»و نیز دربارۀ آدم گفت:«من بشری از گل می آفرینم،چون تمامش
1- ابن جریح،عبد الملک بن عبد العزیز از موالی بنی امیه و فقیه معروف در سال 150 در بیش از هفتاد سالگی درگذشته است.(تقریب التهذیب 520/1)
2- ابراهیم28
3- رک به شمارۀ 39.
4- اصبغ بن نباته مجاشعی کوفی از بزرگان تابعین است و از اصحاب خاص امیر المؤمنین(علیه السلام)و از شرطه الخمیس. از امیر المؤمنین بسیار آموخت و بعد از علی مدتی بزیست گویند در اوایل قرن دوم درگذشته است.(مصادر نهج البلاغه و اسانیده 49/1 و میزان الاعتدال 271/1)
5- نحل1/ و 2.
6- قدر3/ و 4
7- نباء31