خلاصه عبقات الانوار: حدیث ولایت صفحه 410

او گفت: عترت علیهم السلام برترند و رعایت حقشان واجب است، چون آنان را یکی از دو یادگار گرانبها قرار داد که درباره شان پرسیده می شود. و خبر داد که حضرتش از خداوند درباره شان درخواست کرد و فرمود: «به من عطا فرمود»، یعنی خداوند درخواست پیامبر را درباره ایشان اجابت فرمود...

و پیامبر فرمود: هر کس من ولیّ اویم، این ولی اوست. ولیّ، یعنی: مالک متصرّف، برای پیشی گرفتن در فهم، هر چند که در معنای دیگری استعمال شده باشد. و لذا گفته است: پادشاه ولیّ کسی است که ولیّی ندارد. منظورش تصرف در عقد ازدواج است، یعنی امام در آن ولایت دارد، آنجا که قوم و خویشی نیست.»

(19) به نظر شافعی و گروهی دیگر، حمل لفظ مشترک بر تمامی معنی هایش - آنجا که قرینه ای ندارد - واجب است

دیدگاه شافعی(1) و ابوبکر باقلانی(2) و گروهی از کسانی که این قوم، آنها را بزرگان علم اصول می دانند، این است که لفظ مشترک هنگامی که مخصّص ندارد باید بر تمامی معنی هایش حمل شود. پس اگر فرض کنیم دلیلی بر معنی مورد نظر ما از حدیث ولایت وجود نداشته باشد، این مبنای اصولی ها در استدلال به این حدیث بر امامت امیرالمؤمنین علی علیه السلام بسنده است. چون شکی نیست که از جمله معنی هایش، «متصرّف در امر» است که معنی مورد نظر ما را اثبات می کند و دیگر معنی های لغت «ولیّ» به جای خود می ماند و زیانی نمی رساند.

گفتیم که این دیدگاه شافعی، باقلانی و پیروانشان است. این مطلب در کتاب های اصولی ها به صراحت آمده است. عبری(3) در شرح المنهاج گوید:

1- محمدبن ادریس، پیشوای شافعی ها سال 204 درگذشت. از منابع شرح حالش: حلیه الاولیاء: 9/63، تهذیب الاسماء و اللغات: 1/44، وفیات الاعیان: 4/163، سیرأعلام النبلاء: 10/5، صفوه الصفوه: 2/95.
2- محمدبن طیّب، متکلم بزرگ، اصولی مشهور متوفای سال 403، از منابع شرح حالش: تاریخ بغداد: 5/379، وفیات الاعیان: 4/269، سیرأعلام النبلاء: 17/190.
3- عبدالله بن محمد عبری فرغانی متوفای سال 743 فقیه، اصولی متکلم است. البدر الطالع: 1/411، الدرر الکامنه: 2/433.