- مقدمه 1
- پيشگفتار 3
- اشاره 6
- تاريخي پرطوفان و حساس 6
- دوران سازندگي 7
- دوران چشمپوشي در راه هدف 10
- دوران فرمانروايي 15
- نقش رهبر در اصلاح و فساد جامعه 22
- علت انحراف جامعه پس از پيامبر 26
- اسارت دين 29
- ابرهاي تيره كنار رفت 30
- اشاره 30
- رايي قاطع و استوار 32
- اشاره 34
- احياء حق و محو طاغوت 34
- آگاهي و هشياري 35
- بزرگترين خيانت 39
- آزادي انتقاد 39
- مبارزه با سه جبهه 41
- اشاره 41
- اشاره 41
- مبارزهي دو بينش 42
- اشاره 43
- مبارزهي ايدئولوژيكي 43
- اشاره 44
- باز هم مبارزهي ايدئولوژيكي 44
- نهجالبلاغه جاويدان 45
- نخستين چهره خوارج 46
- اجتهاد در مقابل نص 46
- اشاره 46
- چهره خوارج 46
- اشاره 47
- رهبر و پايهگذار خوارج 47
- اگر من عادل نباشم چه كسي؟ 48
- مرد پستاندار 49
- انگيزه مبارزه با خوارج 50
- اشاره 50
- خطر سياسي اين مبارزه 51
- علل پيروزي خوارج 52
- اشاره 52
- دشمن داخلي 53
- ظواهر فريبنده 53
- دشمني كه دوست بوده است 54
- پايداري و استقامت 54
- حكومت آزاديبخش و رئوف 55
- روش مبارزه با خوارج 55
- اشاره 55
- حكومت حق و عدالت 56
- آغاز عصيان خوارج 57
- سياست قرآن بر سر نيزه كردن 58
- كاربرد حربه عوامفريبي 59
- انتخاب نماينده 60
- اشاره 60
- اشعث بن قيس را بهتر بشناسيم 61
- افسر ماجراجو 61
- شهود طرفين 62
- اشاره 62
- طرفين عهدنامه 62
- اميرمومنان و وفاء به پيمان 63
- آغاز غوغاي خوارج 64
- اشاره 64
- چهره ابوموسي 65
- خوارج دستآويز دشمنان علي شدند 65
- متن سخنراني 70
- پاسخ عمار 71
- روز آتشبس 72
- اشاره 72
- افكار ارتجاعي 72
- سيماي مردم شام 73
- ابوموسي از نظر روشنفكران 75
- عكسالعمل عهدنامه 76
- اشاره 76
- شعاري كه خونها به راه انداخت 76
- اضطراب ارتش 79
- بازگشت به كوفه 79
- اشاره 81
- تصميم ناگهاني 81
- گورستان خاموش 82
- اميرمومنان و مشكلات بزرگ 84
- بزرگواري و عدالت 84
- اشاره 84
- فرمانرواييها 85
- اشاره 86
- شكيبايي علي 86
- در مجامع عمومي 87
- توضيحي درباره اين شعار خونين 88
- مناظرات اميرالمومنين علي با خوارج 94
- اشاره 94
- نخستين مذاكره 94
- مناظره ابنعباس 96
- ترتيب مناظرات حضرت 98
- مناظرات حضرت با خوارج 98
- خاطره صفين را به ياد آوريد 100
- اشاره 100
- خاطره جاودانه جهادهاي اوليه 103
- مهمترين اعتراضات خوارج 105
- اشاره 105
- حكميت بر اساس قرآن محترم است 106
- خطابي تند و سازنده 108
- خوارج و منافقين 111
- اشاره 111
- معاويه تحريك ميشود 112
- استقامت در عقيده 115
- موج ترور و وحشت 117
- اشاره 117
- ترور عبدالله بن خباب 118
- هشداري بزرگ 120
- كنفرانسهاي خوارج 126
- اشاره 126
- ارتش علي بسيج ميشود 128
- آخرين هشدار علي 130
- اشاره 135
- پس از من خوارج را نكشيد 135
- رفع اشكال 135
- اشاره 137
- پايان پيكار 137
- دستور بازگشت به كوفه 138
- سرانجام فريبخوردگان 139
- علم غيب از ديدگاه قرآن 141
- تحقيقي در علم غيب 141
- اشاره 141
- روش نتيجهگيري از قرآن 144
- علم غيب از ديدگاه روايات 145
- احاطه امامان به غيب 149
- رشد عقلي 151
- اشاره 151
- از نظر روانشناسي 151
- از ديدگاه قرآن 154
- رشد عقلي از نظر احاديث 161
- پاورقي 169
مقدمه
بسم الله الرحمن الرحيم
شايد اين گفتار كه موقعيت و مقام «نهجالبلاغه» كه پس از قرآن مجيد هيچ كتابي از لحاظ محتوا و مطالب به پايهي آن نميرسد در ميان مسلمانان درست شناخته نشده است گزاف نباشد و لذا اخيرا دانشمندان علوم ديني در حوزهي مباركهي قم، در اين نكته ميانديشيدند و اين ضرورت را كاملا احساس ميكردند كه اين كتاب با عظمت را در رديف كتب درسي قرار بدهند تا مطالب بلند آن مورد امعان نظر و دقت واقع گردد، كه اين موضوع خود گامي در راه شناساندن موقعيت اين كتاب است در اين ضمن جمعي از فضلاء حوزه به اين جانب پيشنهاد نمودند كه عهدهدار تدريس آن شوم، البته براي من از نظر اينكه مشاغل زيادي داشتم و به علاوه خود را شايستهي انجام اين وظيفه خطير نميدانستم قبول اين پيشنهاد مشكل مينمود ولي با اين وصف به جهت وفور علاقهاي كه به انجام اين هدف داشتم اين پيشنهاد را پذيرفتم و قبل از اينكه تدريس آن را آغاز كنم، مطالب اين كتاب گرانقدر را مورد مطالعه قرار داده، آنها را برحسب موضوع دستهبندي كردم و به طور كلي تعداد موضوعاتي كه كليهي مطالب اين كتاب با آنها ارتباط دارد به «50 موضوع» تقريبا بالغ گرديد. از آن پس بحث خود را كه صدها نفر از فضلاء و محققين در آن شركت ميكردند شروع كردم اين بحث در حدود يك سال و نيم در حوزهي علميهي قم ادامه داشت و در طي اين مدت اين چند موضوع مورد بحث و بررسي قرار گرفت:
1- بيتالمال و قوانين مربوط به آن.
2- آغاز پيدايش گروه خوارج و نقشي كه آنها در ايجاد وقفه در راه پيشرفت اسلام داشتند.
3- وظائف فرمانروايان و شرايط رهبري.