الجمل و النصره لسید العترة یا نبرد جمل صفحه 111

عثمان انجام داده‌اند خوش نداشته و از دوستان عثمان بوده و از کارهایش راضی بوده است و چون از یاری دادن عثمان ناتوان بوده، کناری نشسته است. (1) این شبهه بر مردم قویتر شده و اعتقاد آنان گوناگون گردیده است، زیرا اعمال و گفتار امیر المؤمنین علی (ع) نسبت به عثمان گوناگون است؛ گاهی آنچه را که مسلمانان زشت می‌دانسته‌اند او هم زشت دانسته و بر عثمان اعتراض کرده است و گاهی از او دفاع کرده و کسانی را که به قصد کشتن وی از شهرهای دیگر آمده بودند از آن کار منع کرده است و چون آب را بر عثمان بستند، به شدت اعتراض کرد و چون بر خلاف نظرش عمل کردند، سخت خشم گرفت. و سرانجام در حالی که در خانه خود نشسته بود و می‌دید که مردم برای کشتن عثمان به هر سو می‌دوند و با شتاب حرکت می‌کنند، مردم را هیچ پند و اندرزی نداد و آنان را از خداوند نترسانید و حال آنکه سخن علی (ع) به ظاهر مسموع و او مورد احترام مردم، و فرمانش پذیرفته بود. و درباره خونخواهی عثمان هم کوششی نکرد. و گاه از عثمان دوری و با او بگو و مگو می‌کرد و گاه نسبت به او با صلح و مسالمت رفتار می‌کرد و گاه با او به درشتی سخن می‌گفت و گاه کوشش می‌کرد میان او و مردم را آشتی دهد و گاه از این کار خودداری می‌کرد.

سخنانی هم که از علی (ع) پس از کشته شدن عثمان نقل شده، ظواهر آن با یکدیگر متفاوت ولی معانی آن شبیه هم است، [درک صحیح معنای آن تا حدودی دشوار است] نظیر این گفتار علی (ع) که گفت: «به خدا سوگند که من نه عثمان را کشتم و نه گروهی را برای کشتن او شوراندم.» و این گفتار ایشان که «خداوند عثمان را کشت.»

و این گفتار که «اگر فرض شود کسی جز قاتل عثمان به بهشت نمی‌رود من به بهشت نخواهم رفت و اگر کسی جز قاتل عثمان به دوزخ نرود من به دوزخ نخواهم افتاد.» «1»

و زمانی دیگر، این گفتار که «به خدا سوگند کشته شدن عثمان نه مرا خشمگین ساخت و نه شاد کرد و نه این کار را خوش داشتم و نه ناخوش.» و این گفتار، دیگر هنگام، که «خداوند قاتلان عثمان را نیست و نابود کند.»

و گفتار آن حضرت، زمانی که قاتلان عثمان را از او خواستند، فرمود: «هر کس عثمان را کشته است برخیزد» چهار هزار مرد برخاستند و اقرار کردند، و فرمود: «اینان