الجمل و النصره لسید العترة یا نبرد جمل صفحه 112

قاتلان عثمانند.» و همین اشخاص از اصحاب و یاران مخصوص او بودند و امیر المؤمنین علی (ع) به آنان اظهار دوستی و مهربانی می‌کرد و آنان را تعظیم و اکرام می‌کرد و به او نزدیک بودند و او به آنان اعتماد داشت.

و این گفتار او: «پروردگار! قاتلان عثمان را در خشکی و دریا بکش و از میان بردار». «1» و امثال آنچه یادآور شدیم. لیکن رفتار و گفتاری که از آن حضرت آوردیم، اگر بعضی، بعضی دیگر را نفی (باطل) کند و بعضا با توجه به یکدیگر معنا شوند، موافق یکدیگر و در معنا بدون اختلاف است؛ که او علاوه بر اقتضای احوال و شرایط، توجه به سرانجام کارها و مصالح را لازم می‌دانسته است.

-1

عقیده جاحظ درباره علی (ع)

(2) جاحظ چنین پنداشته و گفته است که امیر المؤمنین علی (ع) پس از کشته شدن عثمان گرفتاریهای بزرگی داشته است. زیرا همه کسانی که با او جنگ و ستیز کردند، دلیل و بهانه خود را کشته شدن عثمان قرار دادند و گناه آن را به دوش علی (ع) بار کردند او می‌گوید ظاهر وضع نیز این توهم را ایجاد می‌کند، زیرا علی (ع) گاه با او مخالفت می‌کرد و مدتی هم از او دوری گزید. و کسانی که بر عثمان اعتراض داشتند از مردم مصر و عراق بودند و به میانجیگری علی (ع) میان خود و عثمان امید بسته بودند و سخنش را می‌پذیرفتند و علی در نظر آنان معظم و مورد احترام و امین بود و با این وجود، او از یاری دادن عثمان خودداری کرد و پس از او به خلافت رسید و از قاتلان عثمان در جنگ با دشمنان خود یاری خواست و برای قوم شکی باقی نماند که علی (ع) قاتل عثمان است. جاحظ می‌گوید هر یک از این مطالب که گفتم به تنهایی موجب شک و تردید می‌گردد، تا چه رسد به همه این موارد.

جاحظ در پی این گفتار خود می‌گوید: از سوی دیگر مردم می‌دانستند که به هر حال شهر و کشور نیاز به امیر و وزیر و کارگزار خواهد داشت و گروهی برای تصدی این امور چشم دوخته و گردن دراز کرده‌اند. و به همین سبب بود که علی (ع) گوشه‌گیری کرد و در خانه خود نشست و در مورد عزل عثمان هم سخنی نگفت، زیرا بیم داشت که چون عثمان را از خلافت عزل کنند و با او بیعت شود

______________________________
(1) رجوع کنید به عقد الفرید؛ ج 4، ص 305- 304. م