الجمل و النصره لسید العترة یا نبرد جمل صفحه 113

حتی اگر عثمان به مرگ و اجل طبیعی هم بمیرد، (1) مردم بدون شک خواهند گفت علی (ع) کسی را گماشته تا عثمان را بکشد و بر فرض که کسی شخصی چون عثمان را به طمع مال یا غرض دیگری غافلگیر کند و بکشد، بازهم خواهند گفت امیر شهر این کار را کرده و قاتل را بر این کار گماشته است. و اگر پادشاه یکی از رعیت را به جهتی زندانی کند و آن شخص در زندان به مرگ طبیعی بمیرد و گروهی از مردم هم سوگند بخورند که او را خفه کرده‌اند، جمهور مردم شک و تردید نخواهند کرد که پادشاه آن شخص را کشته است و اگر پادشاه برای تبرئه خود از آن کار سوگندها بخورد، بازهم مردم همان شبهه را خواهند داشت.

جاحظ سپس می‌گوید: گفتارهای علی درباره عثمان متناقض است، زیرا از یک سو برای تبری از خون عثمان مطالبی می‌گفت تا به آن وسیله مردم بصره و شام دست از سر او بردارند و از سوی دیگر برای اصلاح کار مردم و واداشتن آنان به یاری دادن خود، مجبور بود خون عثمان را بر گردن بگیرد.

و آن گونه که جاحظ پنداشته، نیست و هدف از آن به گونه‌ای که او گمان کرده نبوده است، زیرا جاحظ در این مورد عمل علی (ع) را مانند [اعمال سیاستمداران] و دنیاداران و کسانی که دین و یقین و تقوی ندارند، فرض کرده است و چنان اشخاصی هر سخنی که بگویند و هر کار که انجام دهند فقط برای آباد داشتن دنیای خود می‌گویند و انجام می‌دهند و به عاقبت کار در آخرت توجهی ندارند و حال آنکه اعمال و گفتار علی (ع)، همچنان که قبلا توضیح دادیم، بر مبنای دین و مصالح مسلمانان بوده است و هر کس در این باره بیندیشد و با دل سالم تأمل کند آن را آن گونه که بیان کردیم می‌یابد.

-2

عقیده طرفداران عثمان در این باره‌

حال آنکه شافعی همین موضوع را دلیل بر صحت چنان نمازی می‌داند و