- مقدمه مترجم 1
- شرح حال شیخ مفید 1
- آثار علمی شیخ مفید 5
- کتاب الجمل 6
- روش ترجمه 11
- [مقدمه: شبهه در جنگ جمل] 13
- سخن در اختلاف نظر مردم درباره جنگ جمل و کشتار آن 14
- اختلاف عقیده فرقهها 15
- عقیده معتزله 19
- عقیده خوارج 24
- عقیده شیعه 25
- عصمت امیر المؤمنین علی (ع) 26
- امامت علی (ع) بر طبق نص ثابت میشود. 27
- پرداخت صدقه در حال نماز 28
- حدیث منزلت 28
- نظری درباره نصوص 32
- انکار کردن خوارج و امویان، فضل علی علیه السلام را 33
- جواز کشتن ناکثان [شرکت کنندگان در جنگ جمل] 34
- بیعت با امیر المؤمنین علی (ع) پس از عثمان 35
- خودداری سعد بن ابی وقاص و اسامة بن زید از شرکت در جنگ جمل 39
- سؤال: 39
- اشاره 39
- پاسخ: 40
- بیعت مهاجران 46
- بیعت انصار 47
- اشاره 48
- بیعت بنی هاشم 48
- بیعت شیعیان دیگر 48
- اجبار در بیعت 49
- انکار گروهی، بیعت أبو بکر را 53
- کراهت مسلمانان از خلیفه ساختن ابو بکر، عمر را 56
- صحابه در شورا 57
- خطبه شقشقیه 59
- خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد 59
- خودداری امیر المؤمنین از پذیرفتن بیعت مردم 61
- بیعت طلحه و زبیر با علی (ع) 62
- ناکثان «1» (پیمانگسلان) 65
- انگیزههای قیام بر ضد عثمان 66
- ناسپاسی و شوراندن طلحه مردم را بر عثمان 73
- ناسپاسی و شوراندن عایشه، مردم را نسبت به عثمان 75
- پشیمانی طلحه و زبیر از بیعت 77
- زن و حجاب 79
- عایشه، علی را دشمن میدارد 82
- عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود 85
- برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان 91
- آنچه از کردار عثمان که مورد اعتراض قرار گرفت 95
- علی (ع) عثمان را نصیحت میکند 102
- خطبه عثمان 104
- نامه عثمان به معاویه 107
- آراء مختلفی که در مورد کارهای عثمان اظهار داشتهاند 108
- عقیده جاحظ درباره علی (ع) 112
- عقیده طرفداران عثمان در این باره 113
- دفاع از علی علیه السلام 117
- فتنه جمل 124
- رایزنی پیمانگسلان با یکدیگر 131
- ام سلمه عایشه را بر حذر میدارد 132
- علی با پیمانگسلان جهاد میکند 134
- نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری 136
- نامه علی (ع) برای اهل کوفه 138
- خطبه امام حسن و عمار و قیس در کوفه 139
- خطبه ابو موسی اشعری 140
- برخاستن زید و یارانش 141
- اشتر به سوی قصر حکومتی میرود 143
- خطبه اشتر 144
- خطبه حجر بن عدی 145
- علی (ع) در راه 148
- خطبه عمار در کوفه 148
- خطبهای دیگر در ذو قار 151
- خطبه علی (ع) در ذو قار 151
- سخنان ابو التیهان 153
- عدی بن حاتم 154
- ابو زینب ازدی 154
- عثمان بن حنیف و پیمانگسلان 155
- شادی حفصه 158
- ام کلثوم نزد حفصه 159
- خطبه عایشه در مربد 159
- پیوستن ابن حنیف به علی (ع) 163
- علی (ع) در بیت المال 164
- زبیر در حال شک و تردید 165
- خبر دادن علی (ع) درباره تعداد کسانی که از کوفه پیش او خواهند آمد 167
- موضع احنف بن قیس 168
- نامه عایشه به مردم مدینه و یمامه 170
- خطبه طلحه 172
- خطبه دیگر طلحه 174
- خطبه عایشه 176
- نصیحت علی (ع) به اصحاب جمل 178
- علی (ع) لشکر را مرتب میکند 182
- خطبه ابن زبیر 186
- خطبه طلحه 187
- خطبه حسن بن علی 187
- خطبه امیر المؤمنین علی (ع) 188
- شروع جنگ 190
- خطبه علی (ع) روز جنگ جمل 203
- کشته شدن طلحة بن عبد الله 218
- کشته شدن زبیر بن عوام 221
- امیر المؤمنین علی (ع) کشتهشدگان را مورد خطاب قرار میدهد 224
- شهید با خون خود احتجاج میکند 226
- نامههای علی (ع) به مدینه و کوفه 226
- زهد علی (ع) 229
- خطبه علی (ع) 229
- خطبه علی پس از تقسیم اموال 230
- نامه علی (ع) به اهل کوفه 231
- روش علی (ع) درباره مردم بصره 232
- نکوهش علی (ع) مردم بصره را 233
- انگیزههای کینه و دشمنی عایشه 234
- فرستادن عایشه به مدینه 237
- اعتراف مروان به ستم خویش 238
- ابن عباس والی بصره 240
- فهرست راهنما 253
میگوید: نماز جمعه و عید فطر و قربان را کسی که بر مردم چیره شده باشد میتواند اقامه کند و چون مردم عراق منکر صحت چنین نمازی بودند و میگفتند، نماز جمعه و دو عید [فطر و قربان] پشت سر کسی که بر مردم چیره شده باشد صحیح نیست، (به نقل ربیع و مزنی) چون از شافعی این مسأله را پرسیدند، گفت: مانعی ندارد و میتوان نماز جمعه و دو عید را پشت سر کسی که فرمان میدهد اقامه کرد.
و بدرستی که علی با مردم نماز گزارد در حالی که عثمان در محاصره بود.
(1) ابو حذیفه قرشی هم از محمد بن اسحاق و دیگران روایت میکند که میگفتهاند، گروهی پیش عثمان- در حالی که محصور بود- رفتند و گفتند: عقیدهات چیست درباره این اشخاصی که روز جمعه با مردم نماز میگزارند و تو این چنین در محاصرهای و تو به آنان دستوری ندادهای؟ (در مدت محاصره عثمان یک روز جمعه طلحه با مردم نماز گزارده بود.) میگویند عثمان گفته است: هرگاه آنان کار خوب و حسنهای انجام میدهند از ایشان پیروی کنید و هرگاه کار بد انجام میدهند پیروی مکنید.
نماز کار پسندیدهای است، هرگاه نماز میگزارند با آنان نماز بگزارید. پس طرفداران عثمان گمان کردهاند که علی متهم در خون عثمان است به خاطر نمازی که روز عید قربان بدون اجازه او با مردم گزارده است. و شافعی مدعی است که علی (ع) میبایست چنین کند، و هیچ کس از طرفداران عثمان، طلحه را به واسطه نمازش با مردم، در روز جمعه و درحالیکه عثمان در محاصره بود، متهم در خون او نکرده است و نسبت غلبه یافتن بر مردم- با نماز گزاردن- را به او ندادهاند و او را از خون عثمان مبرا میدارند و حال آنکه او محاصره عثمان را به عهده داشت تا اینکه کشته شد.
و این کار را در مخالفت و جنگ با امیر المؤمنین علی (ع) بهانه قرار میدهند و به ظاهر خون عثمان را از او مطالبه میکنند. بدرستی که عقل این قوم ضعیف و اندیشهشان سخیف است که چنین شبههای ایراد میکنند.
دیگر مسائلی که متعلق به این گروه است، و به وسیله آن مدعی دخیل بودن علی (ع) در خون عثمان میشوند- غیر از آنچه آوردیم و شمردیم- ماندن او در مدینه است؛ و میگویند اسامة بن زید به علی (ع) گفت از مدینه بیرون برود. در این مورد ابو حذیفه قرشی از قول رجال خود نقل میکند که میگفتهاند، اسامة بن زید به علی (ع) گفت: ای ابو الحسن! به خدا سوگند که تو در نظر من از چشم و گوشم