- مقدمه مترجم 1
- شرح حال شیخ مفید 1
- آثار علمی شیخ مفید 5
- کتاب الجمل 6
- روش ترجمه 11
- [مقدمه: شبهه در جنگ جمل] 13
- سخن در اختلاف نظر مردم درباره جنگ جمل و کشتار آن 14
- اختلاف عقیده فرقهها 15
- عقیده معتزله 19
- عقیده خوارج 24
- عقیده شیعه 25
- عصمت امیر المؤمنین علی (ع) 26
- امامت علی (ع) بر طبق نص ثابت میشود. 27
- پرداخت صدقه در حال نماز 28
- حدیث منزلت 28
- نظری درباره نصوص 32
- انکار کردن خوارج و امویان، فضل علی علیه السلام را 33
- جواز کشتن ناکثان [شرکت کنندگان در جنگ جمل] 34
- بیعت با امیر المؤمنین علی (ع) پس از عثمان 35
- خودداری سعد بن ابی وقاص و اسامة بن زید از شرکت در جنگ جمل 39
- سؤال: 39
- اشاره 39
- پاسخ: 40
- بیعت مهاجران 46
- بیعت انصار 47
- اشاره 48
- بیعت بنی هاشم 48
- بیعت شیعیان دیگر 48
- اجبار در بیعت 49
- انکار گروهی، بیعت أبو بکر را 53
- کراهت مسلمانان از خلیفه ساختن ابو بکر، عمر را 56
- صحابه در شورا 57
- خطبه شقشقیه 59
- خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد 59
- خودداری امیر المؤمنین از پذیرفتن بیعت مردم 61
- بیعت طلحه و زبیر با علی (ع) 62
- ناکثان «1» (پیمانگسلان) 65
- انگیزههای قیام بر ضد عثمان 66
- ناسپاسی و شوراندن طلحه مردم را بر عثمان 73
- ناسپاسی و شوراندن عایشه، مردم را نسبت به عثمان 75
- پشیمانی طلحه و زبیر از بیعت 77
- زن و حجاب 79
- عایشه، علی را دشمن میدارد 82
- عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود 85
- برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان 91
- آنچه از کردار عثمان که مورد اعتراض قرار گرفت 95
- علی (ع) عثمان را نصیحت میکند 102
- خطبه عثمان 104
- نامه عثمان به معاویه 107
- آراء مختلفی که در مورد کارهای عثمان اظهار داشتهاند 108
- عقیده جاحظ درباره علی (ع) 112
- عقیده طرفداران عثمان در این باره 113
- دفاع از علی علیه السلام 117
- فتنه جمل 124
- رایزنی پیمانگسلان با یکدیگر 131
- ام سلمه عایشه را بر حذر میدارد 132
- علی با پیمانگسلان جهاد میکند 134
- نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری 136
- نامه علی (ع) برای اهل کوفه 138
- خطبه امام حسن و عمار و قیس در کوفه 139
- خطبه ابو موسی اشعری 140
- برخاستن زید و یارانش 141
- اشتر به سوی قصر حکومتی میرود 143
- خطبه اشتر 144
- خطبه حجر بن عدی 145
- خطبه عمار در کوفه 148
- علی (ع) در راه 148
- خطبهای دیگر در ذو قار 151
- خطبه علی (ع) در ذو قار 151
- سخنان ابو التیهان 153
- ابو زینب ازدی 154
- عدی بن حاتم 154
- عثمان بن حنیف و پیمانگسلان 155
- شادی حفصه 158
- ام کلثوم نزد حفصه 159
- خطبه عایشه در مربد 159
- پیوستن ابن حنیف به علی (ع) 163
- علی (ع) در بیت المال 164
- زبیر در حال شک و تردید 165
- خبر دادن علی (ع) درباره تعداد کسانی که از کوفه پیش او خواهند آمد 167
- موضع احنف بن قیس 168
- نامه عایشه به مردم مدینه و یمامه 170
- خطبه طلحه 172
- خطبه دیگر طلحه 174
- خطبه عایشه 176
- نصیحت علی (ع) به اصحاب جمل 178
- علی (ع) لشکر را مرتب میکند 182
- خطبه ابن زبیر 186
- خطبه حسن بن علی 187
- خطبه طلحه 187
- خطبه امیر المؤمنین علی (ع) 188
- شروع جنگ 190
- خطبه علی (ع) روز جنگ جمل 203
- کشته شدن طلحة بن عبد الله 218
- کشته شدن زبیر بن عوام 221
- امیر المؤمنین علی (ع) کشتهشدگان را مورد خطاب قرار میدهد 224
- شهید با خون خود احتجاج میکند 226
- نامههای علی (ع) به مدینه و کوفه 226
- زهد علی (ع) 229
- خطبه علی (ع) 229
- خطبه علی پس از تقسیم اموال 230
- نامه علی (ع) به اهل کوفه 231
- روش علی (ع) درباره مردم بصره 232
- نکوهش علی (ع) مردم بصره را 233
- انگیزههای کینه و دشمنی عایشه 234
- فرستادن عایشه به مدینه 237
- اعتراف مروان به ستم خویش 238
- ابن عباس والی بصره 240
- فهرست راهنما 253
سپس همراه هفتصد تن از مهاجران و انصار بیرون آمد. تمام بن عباس را بر مدینه گماشت و قثم پسر دیگر عباس را به مکه روانه کرد. امیر المؤمنین همین که تصمیم گرفت در تعقیب آن قوم بر آید، سوار بر شتری سرخ موی شد و کسی که میان مردم رجز میخواند، این چنین میگفت:
«ای پرستوها! حرکت کنید و شتابان بروید تا به طلحه و زبیر برسید. آنان بدی را به خود جلب کردند و از نیکی دوری جستند. پروردگارا! فردای رستاخیز آنان را به دوزخ در آور.» «1» علی (ع) شتابان به راه خود ادامه داد تا به ربذه «2» رسید و دید آن قوم از آنجا رفتهاند. اندکی در ربذه توقف کرد و به جانب بصره حرکت کرد، در حالی که انصار و مهاجران اطراف او را گرفته بودند و در چپ و راست آن حضرت در حال حرکت بودند و هر کس خبر حرکت ایشان را شنیده بود آمده بود.
و همچنان به تعقیب آن قوم پرداخت تا آنکه به ذو قار «3» رسید و آنجا فرود آمد.
-2
نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری
(3) امیر المؤمنین در این هنگام هاشم بن عتبه را- که به مرقال معروف بود- «4»
______________________________
(1) این رجز، در تاریخ طبری؛ ج 5، ص 186 و در ترجمه آن؛ ص 2396، با اندک اختلاف لفظی آمده است. م
(2) ربذه: اصلا به معنی سختی و گرفتاری است و نام جائی در سه میلی مدینه در راه مکه است، که فقط به جهت تبعید ابو ذر به وسیله عثمان به آنجا، شهرت یافته است. رجوع کنید به یاقوت حموی، معجم البلدان؛ ج 4، ص 222. م
(3) نام آبی نزدیک کوفه است. م
(4) هاشم برادرزاده سعد بن ابی وقاص و از اصحاب محترم و سخنور پیامبر است، در جنگ یرموک یک چشم خود را از دست داد و به «اعور» معروف شد. از سرداران لشکر علی (ع) در جنگ صفین است و در همان جنگ کشته شد. رجوع کنید به زرکلی، الاعلام؛ ج 9، ص 48. م