- مقدمه مترجم 1
- شرح حال شیخ مفید 1
- آثار علمی شیخ مفید 5
- کتاب الجمل 6
- روش ترجمه 11
- [مقدمه: شبهه در جنگ جمل] 13
- سخن در اختلاف نظر مردم درباره جنگ جمل و کشتار آن 14
- اختلاف عقیده فرقهها 15
- عقیده معتزله 19
- عقیده خوارج 24
- عقیده شیعه 25
- عصمت امیر المؤمنین علی (ع) 26
- امامت علی (ع) بر طبق نص ثابت میشود. 27
- پرداخت صدقه در حال نماز 28
- حدیث منزلت 28
- نظری درباره نصوص 32
- انکار کردن خوارج و امویان، فضل علی علیه السلام را 33
- جواز کشتن ناکثان [شرکت کنندگان در جنگ جمل] 34
- بیعت با امیر المؤمنین علی (ع) پس از عثمان 35
- خودداری سعد بن ابی وقاص و اسامة بن زید از شرکت در جنگ جمل 39
- اشاره 39
- سؤال: 39
- پاسخ: 40
- بیعت مهاجران 46
- بیعت انصار 47
- بیعت بنی هاشم 48
- بیعت شیعیان دیگر 48
- اشاره 48
- اجبار در بیعت 49
- انکار گروهی، بیعت أبو بکر را 53
- کراهت مسلمانان از خلیفه ساختن ابو بکر، عمر را 56
- صحابه در شورا 57
- خطبه شقشقیه 59
- خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد 59
- خودداری امیر المؤمنین از پذیرفتن بیعت مردم 61
- بیعت طلحه و زبیر با علی (ع) 62
- ناکثان «1» (پیمانگسلان) 65
- انگیزههای قیام بر ضد عثمان 66
- ناسپاسی و شوراندن طلحه مردم را بر عثمان 73
- ناسپاسی و شوراندن عایشه، مردم را نسبت به عثمان 75
- پشیمانی طلحه و زبیر از بیعت 77
- زن و حجاب 79
- عایشه، علی را دشمن میدارد 82
- عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود 85
- برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان 91
- آنچه از کردار عثمان که مورد اعتراض قرار گرفت 95
- علی (ع) عثمان را نصیحت میکند 102
- خطبه عثمان 104
- نامه عثمان به معاویه 107
- آراء مختلفی که در مورد کارهای عثمان اظهار داشتهاند 108
- عقیده جاحظ درباره علی (ع) 112
- عقیده طرفداران عثمان در این باره 113
- دفاع از علی علیه السلام 117
- فتنه جمل 124
- رایزنی پیمانگسلان با یکدیگر 131
- ام سلمه عایشه را بر حذر میدارد 132
- علی با پیمانگسلان جهاد میکند 134
- نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری 136
- نامه علی (ع) برای اهل کوفه 138
- خطبه امام حسن و عمار و قیس در کوفه 139
- خطبه ابو موسی اشعری 140
- برخاستن زید و یارانش 141
- اشتر به سوی قصر حکومتی میرود 143
- خطبه اشتر 144
- خطبه حجر بن عدی 145
- خطبه عمار در کوفه 148
- علی (ع) در راه 148
- خطبه علی (ع) در ذو قار 151
- خطبهای دیگر در ذو قار 151
- سخنان ابو التیهان 153
- عدی بن حاتم 154
- ابو زینب ازدی 154
- عثمان بن حنیف و پیمانگسلان 155
- شادی حفصه 158
- ام کلثوم نزد حفصه 159
- خطبه عایشه در مربد 159
- پیوستن ابن حنیف به علی (ع) 163
- علی (ع) در بیت المال 164
- زبیر در حال شک و تردید 165
- خبر دادن علی (ع) درباره تعداد کسانی که از کوفه پیش او خواهند آمد 167
- موضع احنف بن قیس 168
- نامه عایشه به مردم مدینه و یمامه 170
- خطبه طلحه 172
- خطبه دیگر طلحه 174
- خطبه عایشه 176
- نصیحت علی (ع) به اصحاب جمل 178
- علی (ع) لشکر را مرتب میکند 182
- خطبه ابن زبیر 186
- خطبه طلحه 187
- خطبه حسن بن علی 187
- خطبه امیر المؤمنین علی (ع) 188
- شروع جنگ 190
- خطبه علی (ع) روز جنگ جمل 203
- کشته شدن طلحة بن عبد الله 218
- کشته شدن زبیر بن عوام 221
- امیر المؤمنین علی (ع) کشتهشدگان را مورد خطاب قرار میدهد 224
- شهید با خون خود احتجاج میکند 226
- نامههای علی (ع) به مدینه و کوفه 226
- زهد علی (ع) 229
- خطبه علی (ع) 229
- خطبه علی پس از تقسیم اموال 230
- نامه علی (ع) به اهل کوفه 231
- روش علی (ع) درباره مردم بصره 232
- نکوهش علی (ع) مردم بصره را 233
- انگیزههای کینه و دشمنی عایشه 234
- فرستادن عایشه به مدینه 237
- اعتراف مروان به ستم خویش 238
- ابن عباس والی بصره 240
- فهرست راهنما 253
در آن مورد متفقند.
(1) واقدی و ابو مخنف به نقل از اصحاب خود و مداینی و ابن دأب «1» به نقل از مشایخ خود- با اسنادی که ما برای رعایت اختصار آن را حذف میکنیم و چون در بیشتر کتابهای ایشان آمده است به همان اکتفاء میکنیم- این گونه نوشتهاند که چون عایشه و طلحه و زبیر با همراهان خود- که گروهی از بنی امیه و کارگزاران عثمان و گروهی از قریش بودند- از مکه بیرون آمدند تا خود را به بصره رسانند، شتابان راه پیمودند تا به بصره رسیدند و در جایی بنام حفیر ابو موسی «2» فرود آمدند. این خبر به عثمان بن حنیف رسید که در آن هنگام از سوی امیر المؤمنین علی (ع) کارگزار بصره بود.
در آن هنگام حکیم بن جبله پیش او بود و پرسید: چه خبر؟ گفت: خبردار شدم که این قوم در حفیر ابو موسی فرود آمده و پایگاه ساختهاند. حکیم بن جبله «3» به عثمان بن حنیف گفت: اجازه بده هم اکنون برای نبرد با آنان بروم که من در اطاعت امیر المؤمنین علی هستم. عثمان به او گفت: اکنون از این کار دست بدار تا نخست کسانی را پیش آنان روانه کنم و پیامی بفرستم. حکیم انا للّه و انا الیه راجعون بر زبان آورد و گفت: ای عثمان! به خدا سوگند در این صورت هلاک خواهی شد. عثمان به گفتار او توجه نکرد و به عمران بن حصین «4» و ابو الاسود دؤلی «5» پیام فرستاد و آن دو را خواست. چون آمدند، موضوع آمدن آن قوم به بصره و فرود آمدن آنان در
______________________________
(1) ابو الولید عیسی بن یزید بن بکر بن دأب (در گذشته 171 ه ق) از محدثان و علمای نسب در قرن دوم هجری و از ملازمان مهدی و هادی عباسی بوده است. برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به دانشنامه ایران و اسلام، مقاله شارل پلا؛ ص 556. م
(2) حفیر در ده میلی و حفر ابو موسی در بیست و شش میلی بصره است، رجوع کنید به الاعلاق النفیسه، ترجمه دکتر حسین قرهچانلو، تهران، 1365 ه ش؛ ص 210. م
(3) حکم یا حکیم (به صورت مصغر) از اصحاب پیامبر (ص) است و در جنگ جمل از یاران امیر المؤمنین بوده و کشته شده است، رجوع کنید به استیعاب (در حاشیه اصابه)؛ ج 1، ص 324 م.
(4) عمران از اصحاب پیامبر (ص) است، در سال فتح خیبر مسلمان شد و در جنگهای پس از آن شرکت داشت و به سال 52 ه ق در بصره در گذشت. رجوع کنید به این اثیر، اسد الغابه؛ ج 4، ص 137. م
(5) ظالم بن عمرو که بیشتر به کینه خود (ابو الاسود) معروف است از بزرگان تابعان و دانشمندان و ادبای بصره است. برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به ابن حجر، اصابه؛ ذیل شماره 4329. م