- مقدمه مترجم 1
- شرح حال شیخ مفید 1
- آثار علمی شیخ مفید 5
- کتاب الجمل 6
- روش ترجمه 11
- [مقدمه: شبهه در جنگ جمل] 13
- سخن در اختلاف نظر مردم درباره جنگ جمل و کشتار آن 14
- اختلاف عقیده فرقهها 15
- عقیده معتزله 19
- عقیده خوارج 24
- عقیده شیعه 25
- عصمت امیر المؤمنین علی (ع) 26
- امامت علی (ع) بر طبق نص ثابت میشود. 27
- حدیث منزلت 28
- پرداخت صدقه در حال نماز 28
- نظری درباره نصوص 32
- انکار کردن خوارج و امویان، فضل علی علیه السلام را 33
- جواز کشتن ناکثان [شرکت کنندگان در جنگ جمل] 34
- بیعت با امیر المؤمنین علی (ع) پس از عثمان 35
- خودداری سعد بن ابی وقاص و اسامة بن زید از شرکت در جنگ جمل 39
- اشاره 39
- سؤال: 39
- پاسخ: 40
- بیعت مهاجران 46
- بیعت انصار 47
- اشاره 48
- بیعت بنی هاشم 48
- بیعت شیعیان دیگر 48
- اجبار در بیعت 49
- انکار گروهی، بیعت أبو بکر را 53
- کراهت مسلمانان از خلیفه ساختن ابو بکر، عمر را 56
- صحابه در شورا 57
- خطبه شقشقیه 59
- خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد 59
- خودداری امیر المؤمنین از پذیرفتن بیعت مردم 61
- بیعت طلحه و زبیر با علی (ع) 62
- ناکثان «1» (پیمانگسلان) 65
- انگیزههای قیام بر ضد عثمان 66
- ناسپاسی و شوراندن طلحه مردم را بر عثمان 73
- ناسپاسی و شوراندن عایشه، مردم را نسبت به عثمان 75
- پشیمانی طلحه و زبیر از بیعت 77
- زن و حجاب 79
- عایشه، علی را دشمن میدارد 82
- عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود 85
- برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان 91
- آنچه از کردار عثمان که مورد اعتراض قرار گرفت 95
- علی (ع) عثمان را نصیحت میکند 102
- خطبه عثمان 104
- نامه عثمان به معاویه 107
- آراء مختلفی که در مورد کارهای عثمان اظهار داشتهاند 108
- عقیده جاحظ درباره علی (ع) 112
- عقیده طرفداران عثمان در این باره 113
- دفاع از علی علیه السلام 117
- فتنه جمل 124
- رایزنی پیمانگسلان با یکدیگر 131
- ام سلمه عایشه را بر حذر میدارد 132
- علی با پیمانگسلان جهاد میکند 134
- نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری 136
- نامه علی (ع) برای اهل کوفه 138
- خطبه امام حسن و عمار و قیس در کوفه 139
- خطبه ابو موسی اشعری 140
- برخاستن زید و یارانش 141
- اشتر به سوی قصر حکومتی میرود 143
- خطبه اشتر 144
- خطبه حجر بن عدی 145
- خطبه عمار در کوفه 148
- علی (ع) در راه 148
- خطبهای دیگر در ذو قار 151
- خطبه علی (ع) در ذو قار 151
- سخنان ابو التیهان 153
- عدی بن حاتم 154
- ابو زینب ازدی 154
- عثمان بن حنیف و پیمانگسلان 155
- شادی حفصه 158
- خطبه عایشه در مربد 159
- ام کلثوم نزد حفصه 159
- پیوستن ابن حنیف به علی (ع) 163
- علی (ع) در بیت المال 164
- زبیر در حال شک و تردید 165
- خبر دادن علی (ع) درباره تعداد کسانی که از کوفه پیش او خواهند آمد 167
- موضع احنف بن قیس 168
- نامه عایشه به مردم مدینه و یمامه 170
- خطبه طلحه 172
- خطبه دیگر طلحه 174
- خطبه عایشه 176
- نصیحت علی (ع) به اصحاب جمل 178
- علی (ع) لشکر را مرتب میکند 182
- خطبه ابن زبیر 186
- خطبه حسن بن علی 187
- خطبه طلحه 187
- خطبه امیر المؤمنین علی (ع) 188
- شروع جنگ 190
- خطبه علی (ع) روز جنگ جمل 203
- کشته شدن طلحة بن عبد الله 218
- کشته شدن زبیر بن عوام 221
- امیر المؤمنین علی (ع) کشتهشدگان را مورد خطاب قرار میدهد 224
- شهید با خون خود احتجاج میکند 226
- نامههای علی (ع) به مدینه و کوفه 226
- زهد علی (ع) 229
- خطبه علی (ع) 229
- خطبه علی پس از تقسیم اموال 230
- نامه علی (ع) به اهل کوفه 231
- روش علی (ع) درباره مردم بصره 232
- نکوهش علی (ع) مردم بصره را 233
- انگیزههای کینه و دشمنی عایشه 234
- فرستادن عایشه به مدینه 237
- اعتراف مروان به ستم خویش 238
- ابن عباس والی بصره 240
- فهرست راهنما 253
نرسید، ابن عباس این موضوع را با نگرانی بازگو کرد. او میگوید علی (ع) به من در پاسخ فرمود: آرام و ساکت باش! که به خدا سوگند ظرف امروز و فردا شش هزار و ششصد تن از مردم کوفه پیش ما خواهند آمد و آنان بر مردم بصره پیروز خواهند شد و به خدا سوگند که طلحه و زبیر هر دو کشته خواهند شد. ابن عباس میگوید: من همچنان مترصد باقی ماندم تا آنکه سواری آمد و به استقبالش شتافتم و از او کسب خبر کردم. او گفت: شمار ما شش هزار و ششصد تن است، و شمردیم، همچنان بود و یک تن هم کمتر نبود. «1»
(1) اسماعیل بن عبد الملک بن یحیی بن شبل از ابو جعفر باقر (ع) نقل میکند که چون علی (ع) از ذو قار به قصد بصره حرکت کرد در خریبه «2» فرود آمد و دوازده هزار تن همراهش بودند. عمار بن یاسر با هزار تن بر میمنه لشکر بود و مالک اشتر با هزار تن بر مسیره و خود علی (ع) فرماندهی ده هزار تن را بر عهده داشت. از بصره هم دو هزار مرد به یاری علی (ع) آمدند. قبیله ربیعه همگی غیر از مالک بن مسمع آمده بودند و قبیله عبد القیس هم جز یک مرد- که از آمدن خودداری کرده بود- همه آمده بودند. قبیله بنی بکر هم به سرپرستی شقیق بن ثور سدوسی آمده بودند و سرپرستی قبیله عبد القیس را عمر بن جرموس عبدی بر عهده داشت. مهلب بن ابی صفره هم همراه کسانی از قبیله ازد که از او پیروی کرده بودند، آمده بود.
-2
موضع احنف بن قیس
(3) احنف بن قیس «3» به امیر المؤمنین علی (ع) پیام داد که من در حالی که فرمانبردار شما هستم میان قوم خود میمانم و اگر بخواهید میتوانم چهار هزار شمشیر از قبیله بنی سعد را از شرکت در جنگ بازدارم. امیر المؤمنین پیام فرستاد همان جا بمان و
______________________________
(1) در تاریخ طبری، ترجمه ابو القاسم پاینده؛ ص 2425، به نقل از ابو الطفیل، روایتی نظیر این آمده است که فرمود، دوازده هزار و یک تن خواهند آمد. و همان گونه بود. م
(2) خریبة: نام جائی در بصره است که قبلا در آن عمارتی بوده و خراب شده است و مردم کنار خرابه آن خانههائی ساختند. رجوع کنید به یاقوت حموی، معجم البلدان؛ ج 3، ص 426. م
(3) احنف از بزرگان بصره است که در بردباری ضرب المثل بوده است، در جنگ صفین همراه امیر المؤمنین علی (ع) بود، در سال 72 ه ق درگذشت. رجوع کنید به ابن خلکان وفیات الاعیان؛ ج 2، ص 186. م