- مقدمه مترجم 1
- شرح حال شیخ مفید 1
- آثار علمی شیخ مفید 5
- کتاب الجمل 6
- روش ترجمه 11
- [مقدمه: شبهه در جنگ جمل] 13
- سخن در اختلاف نظر مردم درباره جنگ جمل و کشتار آن 14
- اختلاف عقیده فرقهها 15
- عقیده معتزله 19
- عقیده خوارج 24
- عقیده شیعه 25
- عصمت امیر المؤمنین علی (ع) 26
- امامت علی (ع) بر طبق نص ثابت میشود. 27
- پرداخت صدقه در حال نماز 28
- حدیث منزلت 28
- نظری درباره نصوص 32
- انکار کردن خوارج و امویان، فضل علی علیه السلام را 33
- جواز کشتن ناکثان [شرکت کنندگان در جنگ جمل] 34
- بیعت با امیر المؤمنین علی (ع) پس از عثمان 35
- خودداری سعد بن ابی وقاص و اسامة بن زید از شرکت در جنگ جمل 39
- اشاره 39
- سؤال: 39
- پاسخ: 40
- بیعت مهاجران 46
- بیعت انصار 47
- بیعت بنی هاشم 48
- بیعت شیعیان دیگر 48
- اشاره 48
- اجبار در بیعت 49
- انکار گروهی، بیعت أبو بکر را 53
- کراهت مسلمانان از خلیفه ساختن ابو بکر، عمر را 56
- صحابه در شورا 57
- خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد 59
- خطبه شقشقیه 59
- خودداری امیر المؤمنین از پذیرفتن بیعت مردم 61
- بیعت طلحه و زبیر با علی (ع) 62
- ناکثان «1» (پیمانگسلان) 65
- انگیزههای قیام بر ضد عثمان 66
- ناسپاسی و شوراندن طلحه مردم را بر عثمان 73
- ناسپاسی و شوراندن عایشه، مردم را نسبت به عثمان 75
- پشیمانی طلحه و زبیر از بیعت 77
- زن و حجاب 79
- عایشه، علی را دشمن میدارد 82
- عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود 85
- برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان 91
- آنچه از کردار عثمان که مورد اعتراض قرار گرفت 95
- علی (ع) عثمان را نصیحت میکند 102
- خطبه عثمان 104
- نامه عثمان به معاویه 107
- آراء مختلفی که در مورد کارهای عثمان اظهار داشتهاند 108
- عقیده جاحظ درباره علی (ع) 112
- عقیده طرفداران عثمان در این باره 113
- دفاع از علی علیه السلام 117
- فتنه جمل 124
- رایزنی پیمانگسلان با یکدیگر 131
- ام سلمه عایشه را بر حذر میدارد 132
- علی با پیمانگسلان جهاد میکند 134
- نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری 136
- نامه علی (ع) برای اهل کوفه 138
- خطبه امام حسن و عمار و قیس در کوفه 139
- خطبه ابو موسی اشعری 140
- برخاستن زید و یارانش 141
- اشتر به سوی قصر حکومتی میرود 143
- خطبه اشتر 144
- خطبه حجر بن عدی 145
- خطبه عمار در کوفه 148
- علی (ع) در راه 148
- خطبهای دیگر در ذو قار 151
- خطبه علی (ع) در ذو قار 151
- سخنان ابو التیهان 153
- عدی بن حاتم 154
- ابو زینب ازدی 154
- عثمان بن حنیف و پیمانگسلان 155
- شادی حفصه 158
- ام کلثوم نزد حفصه 159
- خطبه عایشه در مربد 159
- پیوستن ابن حنیف به علی (ع) 163
- علی (ع) در بیت المال 164
- زبیر در حال شک و تردید 165
- خبر دادن علی (ع) درباره تعداد کسانی که از کوفه پیش او خواهند آمد 167
- موضع احنف بن قیس 168
- نامه عایشه به مردم مدینه و یمامه 170
- خطبه طلحه 172
- خطبه دیگر طلحه 174
- خطبه عایشه 176
- نصیحت علی (ع) به اصحاب جمل 178
- علی (ع) لشکر را مرتب میکند 182
- خطبه ابن زبیر 186
- خطبه طلحه 187
- خطبه حسن بن علی 187
- خطبه امیر المؤمنین علی (ع) 188
- شروع جنگ 190
- خطبه علی (ع) روز جنگ جمل 203
- کشته شدن طلحة بن عبد الله 218
- کشته شدن زبیر بن عوام 221
- امیر المؤمنین علی (ع) کشتهشدگان را مورد خطاب قرار میدهد 224
- شهید با خون خود احتجاج میکند 226
- نامههای علی (ع) به مدینه و کوفه 226
- زهد علی (ع) 229
- خطبه علی (ع) 229
- خطبه علی پس از تقسیم اموال 230
- نامه علی (ع) به اهل کوفه 231
- روش علی (ع) درباره مردم بصره 232
- نکوهش علی (ع) مردم بصره را 233
- انگیزههای کینه و دشمنی عایشه 234
- فرستادن عایشه به مدینه 237
- اعتراف مروان به ستم خویش 238
- ابن عباس والی بصره 240
- فهرست راهنما 253
عبد الرحمن بن حارث بن هشام و حباب بن یزید و بر سواران قبیله قیس غیلان، مجاشع بن مسعود و بر پیادگانشان، جابر بن نعمان باهلی و بر سواران قبیله رباب، عمر بن سیری و بر پیادگانشان، خرشنة بن عمرو عتبی و بر افراد قبیله ثقیف، عبد الله بن عامر بن کریز و بر مردم مدینه که همراه آنان شده بودند، عبد الله بن خلف خزاعی و بر پیادگان قبیله مذحج، ربیع بن زیاد حارثی و بر پیادگان قبیله قضاعه، عبد الله بن جابر راسبی و بر مردم قبیله ربیعه که به آنان پیوسته بودند، مالک بن مسمع «1» را به فرماندهی برگماشتند و چون ترتیب لشکر پایان یافت هر دو گروه رویاروی شدند و سخنرانان ایشان شروع به تحریک و ترغیب مردم به جنگ کردند.
-1
خطبه ابن زبیر
(2) عبد الله بن زبیر میان لشکرگاه خود برخاست و پس از حمد و ثنای خداوند گفت: ای مردم! این گروه اندک و فرومایه، نخست عثمان را در مدینه کشتند و اینک آمدهاند تا کار شما را در بصره پراکنده سازند و حکومت مردم را با زور غصب کردهاند. اینک آیا حاضر نیستید خلیفه مظلوم خود را یاری دهید؟ آیا از حریم مباح خود دفاع نمیکنید؟ آیا از خدا نمیترسید که خود را تسلیم کنید؟ آیا حاضرید و راضی هستید به اینکه مردم کوفه وارد سرزمین شما شوند؟ اکنون به خشم آیید که بر شما خشم گرفته شده و جنگ کنید که با شما اعلان جنگ شده است. علی حاضر نیست تصور کند در خلافت هیچ کس دیگر غیر از او را حق اظهار نظر است
______________________________
(1) از خاندان بکر بن وائل است. پدرش مسمع به حضور پیامبر آمد و در سال نهم مسلمان شد ولی بعد مرتد شد و در بحرین او را به قصاص سگی از قبیله عبد القیس که کشته بود، کشتند و این موضوع در الحیوان جاحظ؛ ص 130، ج 1، آمده است. مالک میان قوم خویش مورد احترام بود. در المعارف ابن قتیبه؛ ص 184، آمده است که هرگاه خشم میگرفت صد هزار شمشیرزن هم به خاطر او خشم میگرفتند و در تاریخ طبری؛ ج 7، ص 168، آمده است که از طرفداران عثمان بود و بعد هم به معاویه پیوست و ابن اثیر در کامل التواریخ؛ ج 4، ص 112 میگوید در جنگ صفین همراه معاویه بوده است و در اغانی؛ ج 9، ص 35 آمده است که پس از جنگ جمل مروان بن حکم به مالک پناهنده شد و امیر المؤمنین علی (ع) مروان را از او مطالبه کرد، تسلیم نکرد تا آنکه گروگانی گرفت و آن را به ابو حفصه، آزاد کرده مروان داد و گفت اگر برای مروان حادثهای رخ داد گروگان را برای خود بردار.