الجمل و النصره لسید العترة یا نبرد جمل صفحه 233

مردی به حضور علی (ع) آمد و گفت: ای امیر المؤمنین! این اسب از من است و من بدون آنکه اطلاع داشته باشم که فلان کس از آن برای خروج بر شما و جنگ از آن استفاده خواهد کرد، آن را به او عاریه دادم. از او در این باره گواه خواسته شد و چون گواه آورد و معلوم شد عاریه بوده است، اسب را به آن مرد برگرداند و بقیه را تقسیم کرد.

-1

نکوهش علی (ع) مردم بصره را

(2) نصر بن عمر بن سعد از ابو خالد، از عبد الله بن عاصم، از محمد بن بشیر همدانی، از حارث بن سریع نقل می‌کند که می‌گفته است، چون امیر المؤمنین بر مردم بصره پیروز شد و آنچه را میان اردوگاه بود تقسیم کرد، برای سخنرانی برخاست و پس از حمد و ثنای خدا و درود بر پیامبر چنین گفت:

«ای مردم! همانا که خداوند دارای رحمت گسترده و آمرزش همیشگی برای فرمانبرداران خویش است و مقرر کرده است که عذاب و عقابش بر سرکشان باشد.

ای مردم بصره! ای مردم مؤتفکه «1» و ای لشکریان آن زن! و ای پیروان حیوان زبان بسته! [شتر عایشه] که چون آن شتر بانگ بر می‌داشت برانگیخته می‌شدید و چون از پای در آمد گریختید. خوی و سرشت شما سست و پیمان شما ناپایدار و دین شما نفاق است و شما تبهکاران از دین بیرون شده‌اید. زمین شما نزدیک به آب و دور از آسمان است. عقلهای شما سبک و بردباری شما آمیخته با سفلگی است. شمشیرهای خود را بر ما کشیدید و خون خود را ریختید و با امام خود مخالفت کردید. لقمه خوبی برای خورنده و شکار مناسبی برای شکارکننده‌اید. آتش برای شما اندوخته و ننگ برای شما مایه افتخار است. ای مردم بصره! بیعت مرا شکستید و دشمنان مرا یاری دادید؛ و اکنون گمان شما چیست؟» «2»

______________________________
(1) مؤتفکه: که در آیه 55 سوره پنجاه و سوم (النجم) آمده، یعنی شهر زیر و زبر شده و بیشتر به معنی شهرهای قوم لوط است. و برای اطلاع از دیگر روایات، رجوع کنید به تفسیر برهان؛ ج 4، ص 256. م
(2) بخشی از این خطبه در نهج البلاغه، چاپ فیض الاسلام؛ ضمن خطبه‌های 13 و 14 و شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، آمده است. و در منابع کهن بخشی از آن در اخبار- الطوال، ترجمه دکتر محمود مهدوی دامغانی؛ ص 188 و، عیون الاخبار ابن قتیبه؛ ج 1، ص 217، آمده است. و برای اطلاع بیشتر، رجوع کنید به سید عبد الزهراء حسینی، مصادر نهج البلاغه و اسانیده؛ ج 1، ص 344. م