- مقدمه مترجم 1
- شرح حال شیخ مفید 1
- آثار علمی شیخ مفید 5
- کتاب الجمل 6
- روش ترجمه 11
- [مقدمه: شبهه در جنگ جمل] 13
- سخن در اختلاف نظر مردم درباره جنگ جمل و کشتار آن 14
- اختلاف عقیده فرقهها 15
- عقیده معتزله 19
- عقیده خوارج 24
- عقیده شیعه 25
- عصمت امیر المؤمنین علی (ع) 26
- امامت علی (ع) بر طبق نص ثابت میشود. 27
- حدیث منزلت 28
- پرداخت صدقه در حال نماز 28
- نظری درباره نصوص 32
- انکار کردن خوارج و امویان، فضل علی علیه السلام را 33
- جواز کشتن ناکثان [شرکت کنندگان در جنگ جمل] 34
- بیعت با امیر المؤمنین علی (ع) پس از عثمان 35
- خودداری سعد بن ابی وقاص و اسامة بن زید از شرکت در جنگ جمل 39
- اشاره 39
- سؤال: 39
- پاسخ: 40
- بیعت مهاجران 46
- بیعت انصار 47
- بیعت بنی هاشم 48
- اشاره 48
- بیعت شیعیان دیگر 48
- اجبار در بیعت 49
- انکار گروهی، بیعت أبو بکر را 53
- کراهت مسلمانان از خلیفه ساختن ابو بکر، عمر را 56
- صحابه در شورا 57
- خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد 59
- خطبه شقشقیه 59
- خودداری امیر المؤمنین از پذیرفتن بیعت مردم 61
- بیعت طلحه و زبیر با علی (ع) 62
- ناکثان «1» (پیمانگسلان) 65
- انگیزههای قیام بر ضد عثمان 66
- ناسپاسی و شوراندن طلحه مردم را بر عثمان 73
- ناسپاسی و شوراندن عایشه، مردم را نسبت به عثمان 75
- پشیمانی طلحه و زبیر از بیعت 77
- زن و حجاب 79
- عایشه، علی را دشمن میدارد 82
- عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود 85
- برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان 91
- آنچه از کردار عثمان که مورد اعتراض قرار گرفت 95
- علی (ع) عثمان را نصیحت میکند 102
- خطبه عثمان 104
- نامه عثمان به معاویه 107
- آراء مختلفی که در مورد کارهای عثمان اظهار داشتهاند 108
- عقیده جاحظ درباره علی (ع) 112
- عقیده طرفداران عثمان در این باره 113
- دفاع از علی علیه السلام 117
- فتنه جمل 124
- رایزنی پیمانگسلان با یکدیگر 131
- ام سلمه عایشه را بر حذر میدارد 132
- علی با پیمانگسلان جهاد میکند 134
- نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری 136
- نامه علی (ع) برای اهل کوفه 138
- خطبه امام حسن و عمار و قیس در کوفه 139
- خطبه ابو موسی اشعری 140
- برخاستن زید و یارانش 141
- اشتر به سوی قصر حکومتی میرود 143
- خطبه اشتر 144
- خطبه حجر بن عدی 145
- علی (ع) در راه 148
- خطبه عمار در کوفه 148
- خطبهای دیگر در ذو قار 151
- خطبه علی (ع) در ذو قار 151
- سخنان ابو التیهان 153
- عدی بن حاتم 154
- ابو زینب ازدی 154
- عثمان بن حنیف و پیمانگسلان 155
- شادی حفصه 158
- ام کلثوم نزد حفصه 159
- خطبه عایشه در مربد 159
- پیوستن ابن حنیف به علی (ع) 163
- علی (ع) در بیت المال 164
- زبیر در حال شک و تردید 165
- خبر دادن علی (ع) درباره تعداد کسانی که از کوفه پیش او خواهند آمد 167
- موضع احنف بن قیس 168
- نامه عایشه به مردم مدینه و یمامه 170
- خطبه طلحه 172
- خطبه دیگر طلحه 174
- خطبه عایشه 176
- نصیحت علی (ع) به اصحاب جمل 178
- علی (ع) لشکر را مرتب میکند 182
- خطبه ابن زبیر 186
- خطبه طلحه 187
- خطبه حسن بن علی 187
- خطبه امیر المؤمنین علی (ع) 188
- شروع جنگ 190
- خطبه علی (ع) روز جنگ جمل 203
- کشته شدن طلحة بن عبد الله 218
- کشته شدن زبیر بن عوام 221
- امیر المؤمنین علی (ع) کشتهشدگان را مورد خطاب قرار میدهد 224
- شهید با خون خود احتجاج میکند 226
- نامههای علی (ع) به مدینه و کوفه 226
- زهد علی (ع) 229
- خطبه علی (ع) 229
- خطبه علی پس از تقسیم اموال 230
- نامه علی (ع) به اهل کوفه 231
- روش علی (ع) درباره مردم بصره 232
- نکوهش علی (ع) مردم بصره را 233
- انگیزههای کینه و دشمنی عایشه 234
- فرستادن عایشه به مدینه 237
- اعتراف مروان به ستم خویش 238
- ابن عباس والی بصره 240
- فهرست راهنما 253
-1
عقیده شیعه
(2) شیعه در مورد کفر کسانی که با امیر المؤمنین علی (ع) جنگ کردهاند اجماع دارند، ولی در عین حال آنان را از ملت اسلام بیرون نمیدانند، زیرا کفر آنان از طریق تأویل، کفر ملی است و در واقع از اسلام بیرون نرفتهاند، زیرا به توحید و نبوت گواهی میدادند و برخی فرایض دینی را برپا میداشتهاند و بدین گونه از اسلام بیرون نبودهاند، هر چند که از ایمان بیرون و مستحق لعنت و جاودانگی در آتش میباشند. در مباحث قبل هم این موضوع را گفتیم.
معتزلیانی هم که درباره کسانی که با امیر المؤمنین جنگ کردهاند حکم به فسق و استحقاق جاودانگی در آتش دادهاند، حکم به کفر آنان ندادهاند و حال آنکه خوارج و اهل بصره و اهل شام را تکفیر میکنند و با کفری که خود در مورد آنان اعتقاد دارند، آنان را از دایره اسلام و ملت مسلمان بیرون میدانند. برخی از خوارج نیز اهل بصره و شام [شرکت کنندگان در جنگ جمل و صفین که با علی (ع) جنگ کردهاند] را علاوه بر کافر، مشرک هم میدانند.
اینها که بر شمردم خلاصه اقوالی بود که نشان دهنده اختلاف آراء اهل قبله در مورد فتنه جمل- و کشتهشدگان در آن- و جنگ صفین و نهروان بود و من سعی کردم اقوال ارباب مذاهب را- که از قول ایشان نزد دانشمندان محفوظ است- بیان کنم، هر چند معتقدان به برخی از این اقوال از میان رفتهاند و اجماع بر تباهی و باطل بودن گفتههای ایشان است. گفته میشود برخی از معتقدان به این اقوال تا این زمان باقی هستند و هنوز کاملا منقرض نشدهاند و بنا بر این در مورد فساد عقیده این دسته هنوز اجماع صورت نگرفته است، با این وجود برای هر خردمندی که در آن دقت کند، دلایل واضحی بر بطلان آن عقاید موجود است.
اکنون من به خواست و یاری خداوند متعال بخشی از ادله و احتجاجاتی که در بطلان هر یک از این عقاید- که بر خلاف حق است- اقامه شده است را بیان میکنم و از اخبار نقل شده در مورد درستی راه و بر حق بودن امیر المؤمنین علی (ع) در جنگهایش مختصری میآورم که همین مختصر از اطاله سخن بینیاز میکند و بخشی از اسباب و انگیزههای جنگ جمل را همان گونه که در آغاز این کتاب تعهد کردم خواهم آورد.