الجمل و النصره لسید العترة یا نبرد جمل صفحه 3

حضرت حجة بن الحسن صلوات الله علیه را داشته است. برای اطلاع از متن این نامه‌ها می‌توان به کتاب نهج العلوم یحیی بن بطریق و احتجاج احمد بن علی طبرسی مراجعه کرد و به گفته ابن شهر آشوب لقب مفید هم از سوی همان حضرت به شیخ عنایت شده است، هر چند در این باره گفتارهای دیگری هم آمده است. «1»

استادان بزرگ و مشهور شیخ مفید در علوم نقلی، شیخ صدوق (در گذشته به سال 381 ه ق) و جعفر بن محمد قمی، معروف به ابن قولویه (در گذشته به سال 368 ه ق) بودند و در علوم عقلی از علی بن عیسی رمانی و شیخ صدوق بهره فراوان برده و گاه در درس عبد الجبار معتزلی هم حاضر می‌شده است. در شعر و ادب هم از ابو عبد الله مرزبانی استفاده کرده است.

شاگردان مشهور شیخ که همگی از استوانه‌های علمی قرن پنجم هجری هستند، عبارتند از: سید رضی، سید مرتضی، شیخ طوسی، ابو العباس نجاشی، سلار، ابو یعلی جعفری و گروه بسیاری دیگر که بر شمردن آنان سخن را به درازا می‌کشاند. «2»

قبل از شرح آثار علمی شیخ مفید، مناسب است به ارزش اجتماعی او اشاره شود؛ نیمه دوم قرن چهارم هجری دوره چیرگی آل بویه بر عراق و بغداد بود و با توجه به ضعف و سستی دستگاه خلافت عباسی، در کار شیعه گشایش بیشتری پیدا شد. پس از مرگ ابن قولویه توجه عموم شیعه به شیخ مفید معطوف شد و چون شیخ صدوق هم به ایران آمد، این توجه افزون شد و پس از مرگ شیخ صدوق رضوان الله علیه (381 ه ق) زعامت و ریاست عامه شیعه به مفید رسید و تا هنگام مرگ، این ریاست به مدت 32 سال مخصوص او بود. از سوی دیگر ورزیدگی و کارآیی شیخ مفید در مسائل کلامی و جدل و مناظره منطبق با موازین علمی با دیگران

______________________________
(1) رجوع کنید به طبرسی، احتجاج، چاپ نجف؛ ج 2، ص 325- 318 و شیخ یوسف بحرانی، لؤلؤة البحرین، چاپ نجف، 1380 ه ق؛ ص 113. کتاب نهج العلوم ابن بطریق در دست نیست.
(2) برای اطلاع از مشایخ و اساتید و شاگردان شیخ مفید رجوع کنید به شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، چاپ نجف؛ ج 1، مقدمه استاد سید حسن خرسان و بحار الانوار، چاپ جدید؛ ج 1، مقدمه استاد فقید مرحوم حاج شیخ عبد الرحیم ربانی شیرازی، ص 74 و اعیان الشیعة، چاپ بیروت، 1403 ه ق؛ ج 9، ص 421.