الجمل و النصره لسید العترة یا نبرد جمل صفحه 59

من شوراندند و در خون من گرو بستند [اندیشه ریختن خونم را داشتند]. «1»

-1

خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد

(2) چون حکومت ظاهری به علی (ع) رسید، به منبر رفت و پس از سپاس و ستایش خداوند چنین فرمود: «همانا کارهای بسیاری اتفاق افتاده است که رفتار شما در آنها به نظر من پسندیده نبوده است و البته که اگر بخواهم می‌گویم. خداوند از آنچه گذشته عفو کرده است، آن دو مرد در گذشتند و سومی برخاست همچون کلاغ که همتش جز در راه شکم و فرج نیست. ای وای بر او که اگر بالهایش جدا و سرش بریده می‌شد، برایش بهتر و پسندیده‌تر می‌بود. «2»

تا آخر این خطبه که در آن فصاحت شگفت‌انگیز و سخنان بدیع بسیار است و دانشمندان متفق در این موضوعند که نسبت آن خطبه به علی (ع) مسلم است و ابو عبیده معمر بن مثنی «3» آن را آورده و مشکلاتش را تفسیر کرده است و مداینی «4» هم آن را در آثار خویش آورده است و جاحظ هم با همه ستیز و دشمنی خود با امیر المؤمنین (ع) آن را در کتاب معروف خود (البیان و التبیین) آورده است.

-3

خطبه شقشقیه‌

(4) اما خطبه‌ای از آن حضرت که ابن عباس آن را روایت کرده است، مشهورتر از آن است که منابع آن را ذکر کنیم. «5» در آغاز آن خطبه چنین فرموده است:
______________________________
(1) جاحظ، البیان و التبیین، چاپ 1332 ه ق؛ ج 2، ص 52.
(2) این گفتار امیر المؤمنین علی (ع) ضمیمه خطبه شانزدهم بوده ولی سید رضی (رض) آن را نیاورده است. رجوع کنید به جاحظ، البیان و التبیین، چاپ عبد السلام محمد هارون، مصر، 1388 ه ق؛ ج 2، ص 50 (که از قول ابو عبیده محمد بن مثنی آن را آورده است) و ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه؛ ج 1، ص 275. و برای اطلاع از منابع دیگر رجوع کنید به سید عبد الزهراء حسینی، مصادر نهج البلاغه و اسانیده، بیروت، 1395 ه ق؛ ج 1، ص 355. م
(3) معمر: (209- 110 ه ق) از بزرگان علمای ادب و لغت است. برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به زرکلی، الاعلام؛ ج 8، ص 191. م
(4) ابو الحسن علی بن محمد مداینی (درگذشته 225 ه ق) از بزرگان علمای ادب است. برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به محدث قمی، الکنی و الالقاب؛ ج 3، ص 139. م
(5) در نهج البلاغه فیض الاسلام؛ خطبه سوم، ص 46- 37 و ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه؛ ج 1، ص 206- 150، آمده است. ابن ابی الحدید می‌گوید: من بیشتر این خطبه را از کتابهای ابو القاسم بلخی که مدتها پیش از تولد سید رضی می‌زیسته است نقل کردم. و برای اطلاع بیشتر از مصادر این خطبه، رجوع کنید به سید عبد الزهراء حسینی، مصادر نهج البلاغة و اسانیده؛ ص 318- 309 و مرحوم شیخ هادی آل کاشف الغطاء، مدارک نهج البلاغه؛ ص 170. م
(1) «همانا به خدا سوگند که پسر ابی قحافه [ابو بکر] پیراهن خلافت را بر خود پوشاند و همانا به خوبی می‌دانست که منزلت من برای خلافت همچون منزلت قطب آسیاست. سیل از من سرازیر می‌شود و هیچ پرنده‌ای به اوج من نمی‌رسد، جامه خلافت را رها و پهلو از آن تهی نمودم ... میراث خود را غارت شده می‌بینم، پس شکیبائی کردم در حالی که در چشم من خاشاک و در گلویم استخوان بود.»