- مقدمه مترجم 1
- شرح حال شیخ مفید 1
- آثار علمی شیخ مفید 5
- کتاب الجمل 6
- روش ترجمه 11
- [مقدمه: شبهه در جنگ جمل] 13
- سخن در اختلاف نظر مردم درباره جنگ جمل و کشتار آن 14
- اختلاف عقیده فرقهها 15
- عقیده معتزله 19
- عقیده خوارج 24
- عقیده شیعه 25
- عصمت امیر المؤمنین علی (ع) 26
- امامت علی (ع) بر طبق نص ثابت میشود. 27
- پرداخت صدقه در حال نماز 28
- حدیث منزلت 28
- نظری درباره نصوص 32
- انکار کردن خوارج و امویان، فضل علی علیه السلام را 33
- جواز کشتن ناکثان [شرکت کنندگان در جنگ جمل] 34
- بیعت با امیر المؤمنین علی (ع) پس از عثمان 35
- خودداری سعد بن ابی وقاص و اسامة بن زید از شرکت در جنگ جمل 39
- سؤال: 39
- اشاره 39
- پاسخ: 40
- بیعت مهاجران 46
- بیعت انصار 47
- اشاره 48
- بیعت بنی هاشم 48
- بیعت شیعیان دیگر 48
- اجبار در بیعت 49
- انکار گروهی، بیعت أبو بکر را 53
- کراهت مسلمانان از خلیفه ساختن ابو بکر، عمر را 56
- صحابه در شورا 57
- خطبه شقشقیه 59
- خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد 59
- خودداری امیر المؤمنین از پذیرفتن بیعت مردم 61
- بیعت طلحه و زبیر با علی (ع) 62
- ناکثان «1» (پیمانگسلان) 65
- انگیزههای قیام بر ضد عثمان 66
- ناسپاسی و شوراندن طلحه مردم را بر عثمان 73
- ناسپاسی و شوراندن عایشه، مردم را نسبت به عثمان 75
- پشیمانی طلحه و زبیر از بیعت 77
- زن و حجاب 79
- عایشه، علی را دشمن میدارد 82
- عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود 85
- برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان 91
- آنچه از کردار عثمان که مورد اعتراض قرار گرفت 95
- علی (ع) عثمان را نصیحت میکند 102
- خطبه عثمان 104
- نامه عثمان به معاویه 107
- آراء مختلفی که در مورد کارهای عثمان اظهار داشتهاند 108
- عقیده جاحظ درباره علی (ع) 112
- عقیده طرفداران عثمان در این باره 113
- دفاع از علی علیه السلام 117
- فتنه جمل 124
- رایزنی پیمانگسلان با یکدیگر 131
- ام سلمه عایشه را بر حذر میدارد 132
- علی با پیمانگسلان جهاد میکند 134
- نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری 136
- نامه علی (ع) برای اهل کوفه 138
- خطبه امام حسن و عمار و قیس در کوفه 139
- خطبه ابو موسی اشعری 140
- برخاستن زید و یارانش 141
- اشتر به سوی قصر حکومتی میرود 143
- خطبه اشتر 144
- خطبه حجر بن عدی 145
- خطبه عمار در کوفه 148
- علی (ع) در راه 148
- خطبهای دیگر در ذو قار 151
- خطبه علی (ع) در ذو قار 151
- سخنان ابو التیهان 153
- عدی بن حاتم 154
- ابو زینب ازدی 154
- عثمان بن حنیف و پیمانگسلان 155
- شادی حفصه 158
- ام کلثوم نزد حفصه 159
- خطبه عایشه در مربد 159
- پیوستن ابن حنیف به علی (ع) 163
- علی (ع) در بیت المال 164
- زبیر در حال شک و تردید 165
- خبر دادن علی (ع) درباره تعداد کسانی که از کوفه پیش او خواهند آمد 167
- موضع احنف بن قیس 168
- نامه عایشه به مردم مدینه و یمامه 170
- خطبه طلحه 172
- خطبه دیگر طلحه 174
- خطبه عایشه 176
- نصیحت علی (ع) به اصحاب جمل 178
- علی (ع) لشکر را مرتب میکند 182
- خطبه ابن زبیر 186
- خطبه حسن بن علی 187
- خطبه طلحه 187
- خطبه امیر المؤمنین علی (ع) 188
- شروع جنگ 190
- خطبه علی (ع) روز جنگ جمل 203
- کشته شدن طلحة بن عبد الله 218
- کشته شدن زبیر بن عوام 221
- امیر المؤمنین علی (ع) کشتهشدگان را مورد خطاب قرار میدهد 224
- شهید با خون خود احتجاج میکند 226
- نامههای علی (ع) به مدینه و کوفه 226
- زهد علی (ع) 229
- خطبه علی (ع) 229
- خطبه علی پس از تقسیم اموال 230
- نامه علی (ع) به اهل کوفه 231
- روش علی (ع) درباره مردم بصره 232
- نکوهش علی (ع) مردم بصره را 233
- انگیزههای کینه و دشمنی عایشه 234
- فرستادن عایشه به مدینه 237
- اعتراف مروان به ستم خویش 238
- ابن عباس والی بصره 240
- فهرست راهنما 253
خبری است که ابو اسحاق جبلة بن زفر «1» نقل میکند و میگوید: خودم طلحه و زبیر را دیدم در حالی که زره پوشیده بودند خرامان برای کشتن عثمان میرفتند و مردم را بر میانگیختند و سپس خود با میل خویش به حضور علی (ع) آمدند و بدون اکراه و اجبار با او بیعت کردند و سپس کردند آنچه کردند.
(1) ابو حذیفه قرشی هم از حصین بن عبد الرحمن از عمرو بن جاران از احنف بن قیس «2»، حدیث مفصلی درباره چگونگی سرانجام عثمان نقل میکند و ضمن آن میگوید-: به مدینه آمدم و همین که متوجه فتنه شدم و دیدم مردم عثمان را محاصره کردهاند و در خطر است، پیش طلحه و زبیر رفتم و گفتم: چنین میبینم که عثمان کشته خواهد شد. شما دو تن به من چه دستور میدهید و با چه کسی بیعت کنم که شما او را برای من بپسندید؟ هر دو گفتند: با علی (ع) بیعت کن. من از مدینه بیرون آمدم و به مکه رفتم. عایشه آنجا بود، پیش او رفتم و گفتم: چنین میپندارم که عثمان کشته خواهد شد، نظرت چیست، با چه کسی بیعت کنم؟ گفت: با علی (ع). من چون حج خود را گزاردم به مدینه بازگشتم و در آن هنگام عثمان کشته شده بود. با علی (ع) بیعت کردم و به بصره بازگشتم. ناگهان دیدم عایشه و طلحه و زبیر آنجا آمدند و شروع به خونخواهی عثمان کردند و به ما فرمان دادند با علی بن ابی طالب جنگ کنیم و از این موضوع سخت تعجب کردم. «3»
(2) ابو حذیفه همچنین از قول رجال حدیث خویش نقل میکند که میگفتهاند، چون مردم بر ضد عثمان اجتماع کردند، به او پیام فرستادند که خود را از خلافت خلع کن. او گفت: جامهای را که خداوند بر من پوشانده از تن خویش بیرون- نمیآورم. و سپس نامهای به معاویه نوشت و از او خواست همراه لشکریان شام به مدینه آید، و نامه دیگری به عبد الله بن عامر بن کریز نوشت و او را همراه لشکریان بصره به مدینه احضار کرد. پس از آن عثمان به مسجد آمد و به منبر رفت و شروع به ایراد
______________________________
(1) ظاهرا به نقل زرکلی در الاعلام؛ ج 2، ص 102، نام پدر این شخص زحر است نه زفر. م
(2) نامش ضحاک، متولد سه سال قبل از هجرت و در گذشته سال 72 هجرت است و در جنگ صفین همراه علی (ع) بوده است. برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به ابن سعد، طبقات؛ ج 7، ص 66. م
(3) این موضوع را ابن حجر هیثمی در تطهیر الجنان (که در حاشیه الصواعق چاپ شده)؛ چاپ 1312 ه ق، ص 113، آورده است و با تفصیل بیشتری در عقد الفرید، ج 4، ص 319، آمده است. م