- مقدمه مترجم 1
- شرح حال شیخ مفید 1
- آثار علمی شیخ مفید 5
- کتاب الجمل 6
- روش ترجمه 11
- [مقدمه: شبهه در جنگ جمل] 13
- سخن در اختلاف نظر مردم درباره جنگ جمل و کشتار آن 14
- اختلاف عقیده فرقهها 15
- عقیده معتزله 19
- عقیده خوارج 24
- عقیده شیعه 25
- عصمت امیر المؤمنین علی (ع) 26
- امامت علی (ع) بر طبق نص ثابت میشود. 27
- پرداخت صدقه در حال نماز 28
- حدیث منزلت 28
- نظری درباره نصوص 32
- انکار کردن خوارج و امویان، فضل علی علیه السلام را 33
- جواز کشتن ناکثان [شرکت کنندگان در جنگ جمل] 34
- بیعت با امیر المؤمنین علی (ع) پس از عثمان 35
- خودداری سعد بن ابی وقاص و اسامة بن زید از شرکت در جنگ جمل 39
- سؤال: 39
- اشاره 39
- پاسخ: 40
- بیعت مهاجران 46
- بیعت انصار 47
- اشاره 48
- بیعت بنی هاشم 48
- بیعت شیعیان دیگر 48
- اجبار در بیعت 49
- انکار گروهی، بیعت أبو بکر را 53
- کراهت مسلمانان از خلیفه ساختن ابو بکر، عمر را 56
- صحابه در شورا 57
- خطبه شقشقیه 59
- خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد 59
- خودداری امیر المؤمنین از پذیرفتن بیعت مردم 61
- بیعت طلحه و زبیر با علی (ع) 62
- ناکثان «1» (پیمانگسلان) 65
- انگیزههای قیام بر ضد عثمان 66
- ناسپاسی و شوراندن طلحه مردم را بر عثمان 73
- ناسپاسی و شوراندن عایشه، مردم را نسبت به عثمان 75
- پشیمانی طلحه و زبیر از بیعت 77
- زن و حجاب 79
- عایشه، علی را دشمن میدارد 82
- عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود 85
- برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان 91
- آنچه از کردار عثمان که مورد اعتراض قرار گرفت 95
- علی (ع) عثمان را نصیحت میکند 102
- خطبه عثمان 104
- نامه عثمان به معاویه 107
- آراء مختلفی که در مورد کارهای عثمان اظهار داشتهاند 108
- عقیده جاحظ درباره علی (ع) 112
- عقیده طرفداران عثمان در این باره 113
- دفاع از علی علیه السلام 117
- فتنه جمل 124
- رایزنی پیمانگسلان با یکدیگر 131
- ام سلمه عایشه را بر حذر میدارد 132
- علی با پیمانگسلان جهاد میکند 134
- نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری 136
- نامه علی (ع) برای اهل کوفه 138
- خطبه امام حسن و عمار و قیس در کوفه 139
- خطبه ابو موسی اشعری 140
- برخاستن زید و یارانش 141
- اشتر به سوی قصر حکومتی میرود 143
- خطبه اشتر 144
- خطبه حجر بن عدی 145
- خطبه عمار در کوفه 148
- علی (ع) در راه 148
- خطبهای دیگر در ذو قار 151
- خطبه علی (ع) در ذو قار 151
- سخنان ابو التیهان 153
- ابو زینب ازدی 154
- عدی بن حاتم 154
- عثمان بن حنیف و پیمانگسلان 155
- شادی حفصه 158
- ام کلثوم نزد حفصه 159
- خطبه عایشه در مربد 159
- پیوستن ابن حنیف به علی (ع) 163
- علی (ع) در بیت المال 164
- زبیر در حال شک و تردید 165
- خبر دادن علی (ع) درباره تعداد کسانی که از کوفه پیش او خواهند آمد 167
- موضع احنف بن قیس 168
- نامه عایشه به مردم مدینه و یمامه 170
- خطبه طلحه 172
- خطبه دیگر طلحه 174
- خطبه عایشه 176
- نصیحت علی (ع) به اصحاب جمل 178
- علی (ع) لشکر را مرتب میکند 182
- خطبه ابن زبیر 186
- خطبه طلحه 187
- خطبه حسن بن علی 187
- خطبه امیر المؤمنین علی (ع) 188
- شروع جنگ 190
- خطبه علی (ع) روز جنگ جمل 203
- کشته شدن طلحة بن عبد الله 218
- کشته شدن زبیر بن عوام 221
- امیر المؤمنین علی (ع) کشتهشدگان را مورد خطاب قرار میدهد 224
- شهید با خون خود احتجاج میکند 226
- نامههای علی (ع) به مدینه و کوفه 226
- زهد علی (ع) 229
- خطبه علی (ع) 229
- خطبه علی پس از تقسیم اموال 230
- نامه علی (ع) به اهل کوفه 231
- روش علی (ع) درباره مردم بصره 232
- نکوهش علی (ع) مردم بصره را 233
- انگیزههای کینه و دشمنی عایشه 234
- فرستادن عایشه به مدینه 237
- اعتراف مروان به ستم خویش 238
- ابن عباس والی بصره 240
- فهرست راهنما 253
به هنگام بازگشت روشن میشود.» «1» علاوه بر این، از مسروق «2» روایت شده که- میگفته است پیش عایشه رفتم، غلامی را به نام عبد الرحمن صدا کرد و گفت: برده من است. گفتم: چرا نامش را عبد الرحمن نهادهای؟ گفت: به سبب علاقه به عبد الرحمن بن ملجم، قاتل علی.
(1) این خبر هم مشهور است که چون امیر المؤمنین علی (ع) به عایشه پیام فرستاد که از بصره کوچ کن و برو، گفت: اینجا را نمیتوانید به من ببینید؟ امیر المؤمنین پیام فرستاد: آیا میروی یا گروهی از زنان قبیله بکر بن وائل را بفرستم که تو را با کاردهای تیز فروگیرند؟ به فرستاده گفت: خواهم رفت و به خدا سوگند هیچ جا برای من بدتر از آن نیست که علی آنجا باشد.
و نظیر این اخبار زیاد است که اگر بخواهیم بیاوریم سخن به درازا میکشد (2) و همین اندازه که آوردیم برای تأکید بر این گفتار ما کافی است که مقصود پیمانگسلان از مخالفت و ستیز با امیر المؤمنین علی (ع) و جنگ آشکار با او، برای اقامه حق و رسیدن به پاداش اخروی و فرمانبرداری از خداوند نبوده است، بلکه به سبب کینههای تازه و کهنهای بوده که به جهات مختلف برای آنان فراهم آمده یا برای طمع به خلافت، و حسد بر آن حضرت بوده است.
-3
عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود
(4) موضوع عایشه همین گونه که گفتیم برای خردمندان روشن است و از جمله اخبار دیگری که مورد اجماع راویان و سیرهنویسان است، این است که چون عثمان کشته شد جارچیها برای اعلام خبر مرگ او به همه جا روانه شدند و چون جارچی به مکه رسید و عایشه این خبر را شنید، نخست شاد شد و گفت: کردارهایش او را به کشتن داد، زیرا کتاب خدا را سوزاند و سنت پیامبر خدا را از میان برد و خدایش بکشت؛ «3» و از جارچی پرسید، مردم با چه کسی بیعت کردند؟ گفت: هنوز از مدینه
______________________________
(1) این دو بیت در تاریخ طبری، ترجمه ابو القاسم پاینده؛ ص 2691، و بیت دوم در طبقات ابن سعد؛ ج 3، بخش اول، ص 27، آمده است و برای اظهار مسرت از مرگ کسی و خلاص شدن از بیم کسی مثل زده میشود. م
(2) از تابعین است که پس از وفات پیامبر (ص) از یمن به مدینه آمده است و در سال 62 یا 63 ه ق در گذشته است. رجوع کنید به ابن حجر، اصابه، ذیل شماره 8406. م
(3) در شرح نهج البلاغه، (چاپ قدیم)؛ ج 2، ص 460، آمده است: عایشه همین که خبر کشته شدن عثمان را شنید، گفت: خدای از رحمت خود دور داردش! عایشه امیدوار بود طلحه خلیفه شود و خلافت به خاندان تیم برگردد و چون شنید که با علی (ع) بیعت شده است بانگ برداشت که ای وای! عثمان مظلوم کشته شد.