الجمل و النصره لسید العترة یا نبرد جمل صفحه 91

کند می‌فهمد که این قوم در آنچه کردند نیت پسندیده‌ای برای اسلام و مسلمانان نداشته‌اند (1) و آنچه که به عنوان خونخواهی عثمان اظهار داشته‌اند، برای این بوده که موضوع را برای عامه مردم و مستضعفان مشتبه سازند و اگر آنان چنین ادعایی نمی‌کردند که می‌خواهند انتقام خون عثمان را بگیرند و اگر نمی‌گفتند که قاتلان عثمان ستم کرده‌اند و کسانی که او را یاری نداده‌اند ستمگرند و اظهار پشیمانی از کردار خود نمی‌کردند، حتی دو نفر هم از علمای مخالف و پیروان ایشان درباره آنچه که مسلمانان نسبت به عثمان انجام دادند، اعتراض نمی‌کردند. زیرا مسلمانان نسبت به خلع عثمان از خلافت و کشتن او به سبب بدعتهایی که در دین آورده بود، اجتماع کردند و عثمان سزاوار آن بود؛ ولی پس از اینکه طلحه و زبیر و عایشه آنچنان اظهار کردند، مردم گمراه شدند و آنان با این کار خود تباهی بزرگ بار آوردند و مستضعفان هم به سبب بی‌اطلاعی از واقعیت اخبار و اندیشه نکردن در امور برانگیخته شدند و کار بر آنان مشتبه شد، که از شناخت حقیقت دور بودند. شاید عموم مردم چندان مطلبی درباره عثمان نشنیده بودند، تا چه رسد که بخواهند در کار او بیندیشند. و همه کسانی که از حق گمراه می‌شوند به سبب تقلید و حسن ظن نسبت به کسان دیگر است، و اعتقاد داشتن به فضیلت کسانی که به سبب بداندیشی، از لیاقت آنکه به آنان حسن ظن برود بیرون هستند.

نگریستن با دیده انصاف در آنچه گفتیم و دقت در آنچه بیان کردیم و اندیشیدن درباره اخباری که آوردیم و شرح دادیم و مراجعه به آراء مورخان و اختلاف نظر آنان- که گاه از لحاظ مذهبی هم با یکدیگر اختلاف دارند- و مطالعه کتابهای مختلفی که درباره این فتنه و فتنه‌های دیگر نوشته‌اند به خوبی چگونگی حال طلحه و زبیر را آشکار می‌سازد و هر کس بیندیشد، این موضوع را همان گونه که ما نقل کردیم می‌یابد. و خداوند توفیق دهنده است.

-2

برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان‌