- مقدمه مترجم 1
- شرح حال شیخ مفید 1
- آثار علمی شیخ مفید 5
- کتاب الجمل 6
- روش ترجمه 11
- [مقدمه: شبهه در جنگ جمل] 13
- سخن در اختلاف نظر مردم درباره جنگ جمل و کشتار آن 14
- اختلاف عقیده فرقهها 15
- عقیده معتزله 19
- عقیده خوارج 24
- عقیده شیعه 25
- عصمت امیر المؤمنین علی (ع) 26
- امامت علی (ع) بر طبق نص ثابت میشود. 27
- حدیث منزلت 28
- پرداخت صدقه در حال نماز 28
- نظری درباره نصوص 32
- انکار کردن خوارج و امویان، فضل علی علیه السلام را 33
- جواز کشتن ناکثان [شرکت کنندگان در جنگ جمل] 34
- بیعت با امیر المؤمنین علی (ع) پس از عثمان 35
- خودداری سعد بن ابی وقاص و اسامة بن زید از شرکت در جنگ جمل 39
- سؤال: 39
- اشاره 39
- پاسخ: 40
- بیعت مهاجران 46
- بیعت انصار 47
- بیعت بنی هاشم 48
- اشاره 48
- بیعت شیعیان دیگر 48
- اجبار در بیعت 49
- انکار گروهی، بیعت أبو بکر را 53
- کراهت مسلمانان از خلیفه ساختن ابو بکر، عمر را 56
- صحابه در شورا 57
- خطبه علی (ع) روزی که با او بیعت شد 59
- خطبه شقشقیه 59
- خودداری امیر المؤمنین از پذیرفتن بیعت مردم 61
- بیعت طلحه و زبیر با علی (ع) 62
- ناکثان «1» (پیمانگسلان) 65
- انگیزههای قیام بر ضد عثمان 66
- ناسپاسی و شوراندن طلحه مردم را بر عثمان 73
- ناسپاسی و شوراندن عایشه، مردم را نسبت به عثمان 75
- پشیمانی طلحه و زبیر از بیعت 77
- زن و حجاب 79
- عایشه، علی را دشمن میدارد 82
- عایشه نخست شادمان و سپس اندوهگین میشود 85
- برائت امیر المؤمنین علی (ع) از خون عثمان 91
- آنچه از کردار عثمان که مورد اعتراض قرار گرفت 95
- علی (ع) عثمان را نصیحت میکند 102
- خطبه عثمان 104
- نامه عثمان به معاویه 107
- آراء مختلفی که در مورد کارهای عثمان اظهار داشتهاند 108
- عقیده جاحظ درباره علی (ع) 112
- عقیده طرفداران عثمان در این باره 113
- دفاع از علی علیه السلام 117
- فتنه جمل 124
- رایزنی پیمانگسلان با یکدیگر 131
- ام سلمه عایشه را بر حذر میدارد 132
- علی با پیمانگسلان جهاد میکند 134
- نامه علی (ع) به ابو موسی اشعری 136
- نامه علی (ع) برای اهل کوفه 138
- خطبه امام حسن و عمار و قیس در کوفه 139
- خطبه ابو موسی اشعری 140
- برخاستن زید و یارانش 141
- اشتر به سوی قصر حکومتی میرود 143
- خطبه اشتر 144
- خطبه حجر بن عدی 145
- خطبه عمار در کوفه 148
- علی (ع) در راه 148
- خطبهای دیگر در ذو قار 151
- خطبه علی (ع) در ذو قار 151
- سخنان ابو التیهان 153
- عدی بن حاتم 154
- ابو زینب ازدی 154
- عثمان بن حنیف و پیمانگسلان 155
- شادی حفصه 158
- ام کلثوم نزد حفصه 159
- خطبه عایشه در مربد 159
- پیوستن ابن حنیف به علی (ع) 163
- علی (ع) در بیت المال 164
- زبیر در حال شک و تردید 165
- خبر دادن علی (ع) درباره تعداد کسانی که از کوفه پیش او خواهند آمد 167
- موضع احنف بن قیس 168
- نامه عایشه به مردم مدینه و یمامه 170
- خطبه طلحه 172
- خطبه دیگر طلحه 174
- خطبه عایشه 176
- نصیحت علی (ع) به اصحاب جمل 178
- علی (ع) لشکر را مرتب میکند 182
- خطبه ابن زبیر 186
- خطبه طلحه 187
- خطبه حسن بن علی 187
- خطبه امیر المؤمنین علی (ع) 188
- شروع جنگ 190
- خطبه علی (ع) روز جنگ جمل 203
- کشته شدن طلحة بن عبد الله 218
- کشته شدن زبیر بن عوام 221
- امیر المؤمنین علی (ع) کشتهشدگان را مورد خطاب قرار میدهد 224
- شهید با خون خود احتجاج میکند 226
- نامههای علی (ع) به مدینه و کوفه 226
- زهد علی (ع) 229
- خطبه علی (ع) 229
- خطبه علی پس از تقسیم اموال 230
- نامه علی (ع) به اهل کوفه 231
- روش علی (ع) درباره مردم بصره 232
- نکوهش علی (ع) مردم بصره را 233
- انگیزههای کینه و دشمنی عایشه 234
- فرستادن عایشه به مدینه 237
- اعتراف مروان به ستم خویش 238
- ابن عباس والی بصره 240
- فهرست راهنما 253
عثمان از فساد و اضطرابی که ممکن بود برای خودش بار بیاید از اجرای حکم بیم داشت. امیر المؤمنین علی (ع) این عقیده عثمان را رد کرد و به او تفهیم کرد که حدود خداوند ساقط نمیشود و جایز نیست که آن را منطبق به اینگونه بهانهها کرد. «1»
(1) عثمان بهانه دیگری ساز کرد تا بر خلاف عقیده علی (ع) بتواند اجرای حد را از ابن عمر ساقط کند و در ظاهر هم آنچه میگوید با پیشنهاد علی (ع) مغایر باشد، گفت:
هرمزان مرد غریبی است و کسی وارث و ولی خون او نیست و من ولی کسی هستم که ولی نداشته باشد و من عقیدهام این است که قاتل او را ببخشم. امیر المؤمنین علی (ع) فرمود: برای امام چنین حقی نیست که آنچه را متعلق به مردم است ببخشد و این فقط در صورتی است که اولیای مقتول از قاتل درگذرند و عثمان حق ندارد که از عبید الله بن عمر درگذرد. و سپس به عثمان فرمود: بر فرض که میخواهی اجرای حکم اعدام را از او برداری باید خونبهای هرمزان را به مسلمانان بپردازی، یا آنکه ضمیمه درآمد بیت المال کنی تا بین مستحقان تقسیم شود. و چون امیر المؤمنین علی (ع) دید که عثمان بدین گونه در اجرای حکم خدا بهانهسازی میکند، فرمود: در آن روز که خداوند مردم را برای حساب فراهم میآورد خون هرمزان از تو مطالبه خواهد شد؛ اما من، به خدا سوگند اگر چشمم به عبید الله بن عمر بیفتد حق خدا را از او میگیرم، هر چند بینی کسانی به خاک مالیده شود. عثمان شبانه عبید الله بن عمر را احضار کرد و دستور داد از مدینه بگریزد و او هم شبانه گریخت. عثمان نامهای همراه او نوشت که یکی از دهکدههای کوفه را در اختیار او گذاشته و به او بخشیده است و آن همان کویفه ابن عمر است. «2» عبید الله بن عمر در همان دهکده اقامت کرد و پس از اینکه امیر المؤمنین علی (ع) به خلافت رسید، عبید الله از جمله دشمنان و ستیزهگران با آن حضرت بود و در جنگ صفین همراه شامیان بود و سخت کوشش میکرد و خداوند او را در آن جنگ کشت و او به نتیجه کردار خود رسید و شرش
______________________________
(1) در صحیح بخاری؛ ج 2، ص 262 و صحیح مسلم؛ ج 2، ص 32 و مستدرک حاکم؛ ج 4، ص 379 و مسند احمد؛ ج 3، ص 386 و سنن ابو داود؛ ج 4، ص 132، آمده است که اجرای حدود به هیچ روی ساقط نمیشود. و پیامبر شفاعت هیچ کس را درباره زن سارقی که زیوری را دزدیده بود نپذیرفتند و دست آن را بریدند.
(2) برای اطلاع بیشتر در این مورد، رجوع کنید به ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه؛ ج 3، ص 62- 59. م