سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 117

الف: همه قرآن محکم است.

از این جهت که همه قرآن اعجاز است و وحی مطلق، و از این جهت که هیچ اختلاف و تناقضی در هیچ یک از آیات آن نیست محکم است و این که در ذات خود دارای نورانیت و هدایت است نیز محکم به حساب می آید و بدیهی است که از این جهات هیچ فرقی بین یک آیه و کل آیات قرآن نیست و از این بابت همه یک دست و خالص هستند پس همه محکم و نفوذ ناپذیرند. شیخ ابو الفتوح در تفسیر خود می نویسد: آیات قرآن محکم از آن جهت است که نقصی بر او راه نیابد و متناقض نشود و شبهه ملحدان و اصحاب اباطیل بر او متطرّق نشود و چنان که فرمود: «لا یأتیه الباطل من بین یدیه و لا من خلفه.»

ب: همه قرآن متشابه است.

بدیهی است که معنی تشابه در این جا به معنی اختلاف نیست بلکه به معنای مصطلح مشابهت است که آیات قرآن همه همانند هم هستند و در بسیاری از مسایل مشابه به یکدیگرند. مرحوم علامه طباطبایی در ذیل آیه می نویسد:

تشابه عبارت از توافقی است که بین اشیای مختلفه در بعضی از اوصاف و کیفیات حاصل می گردد و چون در آیه: کِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِیَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ «1»، تمام آیات قرآنی را به این صفت توصیف نموده است، ناچار مقصود آن است که: تمام این آیات دارای نظم واحد بوده از حیث اسلوب و روش تشابه کامل دارند، هم چنین از نظر بیان حقایق و حکمش دارای توافق بوده تمامی در هدایت و رهبری به حق شباهت بس نزدیک دارند این است معنای تشابهی که برای تمام آیات ثابت

شده است.

ج: برخی از آیات محکم و برخی متشابهند

این نیز از مسلّمات آیات است، چنان که در آیه مورد بحث به این تفکیک