سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 139

دوران معاصر از بهترین و جامع ترین تفاسیر موجود و قابل استناد است.

ب- نمونه های تفسیر عرفانی

تفاسیری نیز غیر از این تفاسیر معتبر شیعه وجود دارد که به اهل عرفان منسوب است. تفاسیری عرفانی که بیش تر به تأویل نزدیک است و مفسر در صدد کشف حقایق باطنی آیات است. نمونه هایی از این تفاسیر عرفانی بدین شرح است:

1- تفسیر ابن عطاء اثر عارف نامی ابو العباس احمد از یاران و دوستان حلاج است وی در قرائت و مطالعه قرآن به قدری سخت کوش بوده که به نوشته تاریخ بغداد در ماه های عادی روزی یک بار و در ماه رمضان روزی سه بار ختم قرآن می کرده است.

2- تفسیر کشف الاسرار و عده الابرار، نوشته عارف محقق ابو الفضل رشید الدین میبدی، که تفسیر وی در سه مرحله انجام شده است، مرحله اول ترجمانی است سلیس و شیوا به زبان پارسی، تفسیر دوم تفسیری است که بسیاری از نکات شأن نزول و احکام و تاریخ در آن درج شده و قسم سوم که بیش تر شهرت این تفسیر بدان است در واقع تأویلی است بر آیات قرآن که بخش تفسیر عرفانی این اثر است، گذشته از بیان مفاهیم معنوی آیات نقل قول ها و حکایات شیوایی از عارفان نیز برای فهم بهتر آیه بکار گرفته است.

3- تفسیر عرفانی و رمزی شیخ اکبر محی الدین بن العربی. که بیش تر در آثار شگرف او، یکی فصوص الحکم و دیگر دایره المعارف وسیع عرفانی او فتوحات المکیه گرد آمده است. اما

وی تفسیر القرآنی نیز دارد که با همین دید تأویل و رمزوار به آن نگریسته است.

تفسیر قرآن گویا از زمان نخستین نزول آیات تحقق عینی داشته است.

آن چه بدیهی است این که بسیاری از اهل باور از کنه و معنا و مفهوم آیات می پرسیدند و غرض شان فهم آیه بود، از این رو گاه آیات دیگر را در تفسیر