سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 164

خداوند خالقی است که همه هستی به منزله آیات اوست و هر کدام نشانی از او به حساب می آید، این خلقت مدام است و فیض او در تجلی بی تکرار و جاوید، خداوند هم خلق می کند و حیات می بخشد و هم می میراند و نابود می سازد و هم به هر شکل قادر است تا در همه چیز و به هر گونه که بخواهد دخل و تصرف کند. او به واسطه ربوبیّتش مدام جهان را زیر نظر گرفته و به حکم علم کاملش جهان را چنان که شایسته است تربیت و هدایت می کند.

با این که آیات او همه جا هست و از هر چیزی راهی به او وجود دارد و به راحتی می توان او را ادراک و احساس کرد امّا اشاره کردن و قطعیّت دادن به این امر سبب دوری نیز هست، همین قدر کافی است که وجود او را حتمی و حضور او را چنان که قرآن فرموده بدیهی تلقی کنیم چرا که او در کمین ماست، معیّت او با ما دائم و همیشگی است و از رگ گردن ما به خود

ما نزدیک تر است. این همه می تواند احساس او را قریب و درک او را نزدیک سازد امّا رؤیت او با این همه جزو ممتنعات است نه از این جهت که او پدیدار نمی شود و رخسار نمی نماید بل وجود موجودات در هیچ شأنی قابل آن نیست تا آن جمال و کمال و جلال محض را به رؤیت و نظارت نشیند. اندک تجلّی او به کوه و مندک شدن آن و پاسخ لن ترانی به عزیزی چون موسای کلیم برای همیشه و در همه جا دفتر این مجموعه را بسته است.

خداوند نه تنها خالق جهان که پیش از این هم از آن یاد کردیم بلکه مالک جهان نیز هست و هستی یک پارچه ملک و ملک اوست و این همه را برای خلیفه خویش که به گونه ولیّ کامل تجلّی می کند به تسخیر در می آورد و این جزو معدود وعده هایی است که از او صادر شده و قهرا اثبات آن نیز آن به آن قهری و حتمی است. و همین نیز گونه ای از رحمت بی منتهای اوست که فیض وار به همه هستی سرایت داده می شود.

این خداوند را هم می توان یاد کرد و هم می توان به دست فراموشی سپرد، آنان که دائم به یاد او هستند بیش از پیش مورد عنایت و توجّه او قرار