سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 203

50- مسئله رابطه داشتن با کافران و دیگر

دولت های غیر اسلامی.

51- مسئله ربا و احتکار اجناس.

و صدها مسئله دیگر از این قبیل که عموما از مقوله های مهم اجتماعی به حساب می آید.

7- اخلاق و عرفان

اشاره

در باب اخلاق و عرفان نیز قرآن سخن های بسیار دارد. سخنانی گران و ژرف.

که اگر آدمی به آن نکات و پندها و اندرزها توجّه کند و آن گونه که تبیین کرده باشد به طور حتم به کمال و سعادت بایسته خواهد رسید. چه اخلاق چیزی جز خوب زیستن نیست و آن کس که خوب زیست می کند انسانی اخلاقی است. و خوب زیستن رفتار متعادل و متناسبی است که مایه سعادت و آرامش راستین انسان را ایجاد می کند.

امّا اخلاق با علم اخلاق متفاوت است، بسیارند کسانی که نکات اخلاقی را می دانند و دانشمند و محقق علم اخلاق به حساب می آیند امام خودشان متخلّق به اخلاق نیستند. اخلاق و عرفان در مجموع تعدادی قوانین کاربردی برجسته هستند که در زندگانی روزمره مردم به کار می آیند و انجام آن قوانین سبب رشد و کمال ایشان می شود.

قوانین اخلاقی و عرفانی نیز آن گاه که به کار عمل بیاید ارزشمند است وگرنه اگر در حدّ تعریف علمی محض باشد و به جای قلب انسان، ذهن را اشغال و مشغول کند البتّه در حیطه نه اخلاق و عرفان بلکه در گستره علم اخلاق و عرفان است.

آن چه که از اخلاق و عرفان می توان انتظار داشت این است که شرایط رفتاری مناسب و نوع زندگی توأم با آرامش و صلح و سعادت را به ما بیاموزد و اگر قوانینی هم وضع می کند در این حوزه باشد یعنی به ما بفهماند که چگونه باید با یکدیگر رفتار کنیم و هم بیاموزد که زندگانی

با سعادت و کمال چه نوع زندگانی است و چگونه می توان به آن نائل شد.