سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 84

از این معانی گذشته، سوره به مفهوم مقام و منزلت رفیع نیز هست. چنان که شیخ «ابو الفتوح رازی» مفسر نامی در این باره در جلد اول تفسیر خود می نویسد: بدان که سوره را معنی، منزلت بود از منازل شرف و دلیل این قول «نابغه» است فی قوله: ا لم تر ان الله اعطاک سوره تری کل ملک دونها یتذبذب نمی بینی که خداوند چنان جایگاهی از منازل شرف به تو داده که کاخ های پادشاهان نزد آن کوتاه می نماید.

و باره شهر را از آن، سور خوانند که بلند و مرتفع باشد. «1»

گذشته از لفظ، سوره به بخشی از آیات قرآن می گویند که دارای آغاز و انجامی معلوم است. برخی گفته اند: سوره بخشی از آیات قرآن است که در میان دو «بسم اللّه الرحمن الرحیم» قرار دارد.

بدیهی است که قرآن موجود. قرآنی که بر اساس نزول وحی باشد نیست، چرا که در قرآن فعلی نخستین سوره، «حمد» و آخرین سوره، «ناس» است. و این با ترتیب نزول قرآن هماهنگی ندارد چرا که

بر اساس آن چه مفسّران و محدّثان نامی نقل کرده اند اولین سوره نازله «علق» نام دارد.

در این جا نیز همان سؤالی که در ترتیب آیات پیش آمد عینا تکرار می شود. و آن این که آیا این گونه ترتیب بر اساس سلیقه صحابه بوده یا نظر مستقیم خود رسول خدا (ص)؟

همان گونه که در بحث آیات بسیاری دچار اختلاف شدند در ترتیب سوره ها نیز این اختلاف وجود دارد. امّا عمده این است که این ترتیب به نظر رسول خدا (ص) رسیده و با مراقبت آن حضرت تحقق و انجام یافته است، عدم اعتراض امامان معصوم (ع) هم خود دلیلی است بر این که این ترتیب مخالف رأی و نظر رسول خدا (ص) نیست.

از ابی بن کعب نقل است که گفت: رسول خدا (ص) مرا احضار کرد و فرمود: