- سخن ناشر 1
- مقدمه 9
- اشاره 9
- معنای لغوی سیاست 10
- معنای اصطلاحی سیاست 12
- سیاست در نهج البلاغه 17
- حکومت 21
- معنای لغوی حکومت 21
- معنای اصطلاحی حکومت 23
- حکومت در نهج البلاغه 25
- ضرورت حکومت 32
- اشاره 32
- مقدمه 32
- عدالت 59
- اشاره 59
- اشاره 59
- مقدمه 59
- مفهوم عمیق و همه جانبه عدالت گرایی از دیدگاه امام علی(علیه السلام) 60
- عدالت، جمال سیاست و حکومت 64
- عدالت خواهی و عدالت گرایی در حکومت امام علی(علیه السلام) 70
- اشاره 88
- آزادی 88
- آزادی فلسفی 89
- آزادی عرفانی یا معنوی 92
- آزادی اجتماعی 97
- وحدت 118
- امنیت 135
- تعلیم و تربیت 149
- اشاره 167
- مقدمه 167
- شرایط حاکم 168
- وظایف حاکم 186
- اشاره 200
- قضاوت 211
- نقش مردم در حکومت 220
- مردم 220
- حقوق و وظایف مردم و حاکم 230
- اشاره 253
- نامه 53 نهج البلاغه (عهدنامه مالک اشتر) 253
- 1- ضروره بناء الذات 253
- 1- ضرورت خودسازی 254
- 2- اخلاق القیاده 255
- 2- اخلاق رهبری 255
- 3- التجنب من الغرور و الأنانیّه 256
- 4- کیفیه جلب رضا العامه او رضا الخاص 257
- 4- مردم گرایی، حق گرایی 257
- 5- ضروره حفظ السر 258
- 5- ضرورت رازداری 258
- 6- المشوره و مکانها الصحیح 259
- 6- جایگاه صحیح مشورت 259
- 7- القیاده والروابط الاجتماعیه 260
- 7- اصول روابط اجتماعی رهبران 261
- 8- التعرفه بالطبقات الاجتماعیه 261
- 8- شناخت اقشار گوناگون اجتماعی 262
- اشاره 262
- الاول) افضل العسکریین 263
- اول) سیمای نظامیان 264
- دوم) سیمای قضات و داوران 266
- الثانی) افضل القضاه 266
- الثالث) افضل المسئولین 267
- سوم) سیمای کارگزاران دولتی 268
- الرابع) صفات الدّافعین للزّکاه 268
- چهارم) سیمای مالیات دهندگان 269
- الخامس) افضل الکُتّاب 270
- پنجم) سیمای نویسندگان و منشیان 271
- ششم) سیمای بازرگانان و صاحبان صنایع 272
- السابع) المحرومون 273
- هفتم) سیمای محرومان و مستضعفان 274
- الثامن) الاخلاق الخاصّه للوالی 275
- هشتم) اخلاق اختصاصی رهبری 276
- التاسع) اخلاق القیاده مع الاقارب 277
- العاشر) اسلوب مواجهه الأعداء 278
- نهم) اخلاق رهبری با خویشاوندان 278
- دهم) روش برخورد با دشمن 279
- الحادی عشر) التحذیرُ من الدّم الحرام 280
- یازدهم) هشدارها 281
- الثانی) التحذیر من الأنانیه 281
- اول) هشدار از خون ناحق 281
- دوم) هشدار از خودپسندی 281
- چهارم) هشدار از شتابزدگی 282
- الثالث) التحذیر من المنّ 282
- سوم) هشدار از منّت گذاری 282
- الرابع) التحذیر من العجله 282
- پنجم) هشدار از امتیاز خواهی 283
را از عدالت همه جانبه و فراگیر دور کند، بلکه پیوسته عادلانه حکومت کرد و معیاری جاودان برای شناخت شیفتگان عدالت و فریفتگانِ قدرت ارائه داد.
عدالت، جمال سیاست و حکومت
عدالت، زیبایی سیاست، حکومت، برنامه ها، رفتار و سلوک سیاستمداران و حاکمان عدالت محور است و به میزانی که عدالت همه جانبه و فراگیر ظهور پیدا می کند، سیاست و حکومت حق تجلی می کند؛ این زیبایی جز با معیار قرار دادن عدالت در همه امور و حاکمیت عدالت در همه چیز معنا نمی یابد. حضرت امام علی(علیه السلام) فرمود:
«جَمَالُ السِّیَاسَهِ الْعَدْلُ فِی الْإِمْرَهِ؛ (1)زیبایی سیاست، برپایی عدالت در حکومت است.
«الْعَدْلُ جَمَالُ الْوُلَاهِ» . عدالت، زیبایی زمامداران است. (2)
امام علی(علیه السلام)، از عدالت به عنوان «
قره عین » نوردیده یاد کرده است. این کلمه به معنای آرامش دیدگان است. در عهدنامه مالک اشتر چنین یادآوری شده است:
«إِنَّ أَفْضَلَ قُرَّهِ عَیْنِ الْوُلَاهِ اسْتِقَامَهُ الْعَدْلِ فِی الْبِلَادِ؛ به تحقیق آن چه بیش از همه دیده والیان به آن روشن می شود، برقراری عدالت در کشور است، یعنی بهترین روشنایی چشم زمامداران و آرامش خاطر درونی حاکمان، برپایی عدل در جامعه است.
فرد باهوش و نکته سنجی از امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) پرسید:
أَیُّهُمَا أَفْضَلُ الْعَدْلُ أَوِ الْجُود؟ (3)
1- (1) . همان.
2- (2) . همان.
3- (3) . نهج البلاغه، حکمت437.