حاکمیت و حکمرانی در نهج البلاغه صفحه 66

مشروع خویش را به دیگری می بخشد، فوق العاده با ارزش است؛ اما باید توجه داشت که یک جریان غیر طبیعی است؛ همانند بدنی است که عضوی از آن بدن بیمار است و سایر اعضاء به طور موقت و برای این که آن عضو را نجات دهند، فعالیت خویش را متوجه اصلاح وضع او می کنند. از نظر اجتماعی چه بهتر که اجتماع چنین اعضای بیماری نداشته باشد تا توجه اعضای اجتماع به جای این که به طرف اصلاح و کمک به یک عضو خاص معطوف شود، به سوی تکامل عمومی اجتماع معطوف گردد.» (1)

2.

«الْعَدْلُ سَائِسٌ عَامٌّ وَالْجُودُ عَارِضٌ خَاص». (2)

عدالت، قانونی است که همه اجتماع را در برمی گیرد؛ اما بخشش، یک حالت استثنایی است که شامل افراد خاصی می شود؛ اما اگر جود جنبه قانونی و عمومی پیدا کند و کلیت یابد، دیگر جود نیست.

امام علی(علیه السلام) چنین نتیجه می گیرد:

«

فَالْعَدْلُ أَشْرَفُهُمَا وَأَفْضَلُهُمَا؛ (3)پس از میان عدالت و جود، عدالت أشرف و افضل است.

از دیدگاه امام علی(علیه السلام) اصلی که می تواند تعادل اجتماع را حفظ کند و همه را راضی نگه دارد، به پیکر اجتماع سلامت و به روح اجتماع آرامش دهد، عدالت است.

عثمان بن عفان، در دوره خلافتش قسمتی از اموال عمومی مسلمین را «تیول» خویشاوندان و نزدیکانش قرار داد. پس از عثمان و وقتی امام علی(علیه السلام) زمام امور را به دست گرفت، از آن حضرت خواستند که به گذشته باز نگردد و کاری به

1- (1) . مرتضی، مطهری، سیری در نهج البلاغه، ص118.
2- (2) . نهج البلاغه، حکمت437.
3- (3) . همان.